jueves, 17 de abril de 2014

NIN CHORANDO NIN XEMENDO





O pasado 8 de marzo o Concello de Negreira adicaballe o Día da Muller Traballadora a Sofía Rodríguez, nun acto de homenaxe á muller que finou un mes antes de que se lle tributara tan merecido recoñecemento, a que pasou a súa vida educando aos máis pequenos. Case un mes despois finaba tamén a súa irmá Carmiña.

Ese día contabamos como todos os irmáns axudaban na labor docente da Escola da Revisora: Purita, José autor dos poemas que publicamos neste Blog hai agora un ano e Manuel, aquel mozo que polo verán nos ensinaba  Xeografía no mapa que debuxaba no campo e que xa ten superado as nove décadas dunha vida chea de fortalezas. Hoxe remitiume unha ducia de poemas do seu libro Anduriñas nos que reflicte a nostalxia de vivir lonxe da súa terra. Recollo eiquí un deles, en homenaxe a esta querida familia.





Nin chorando nin xemindo

Alexeime dos teus campos
dos teus ríos e das fontes,
de ise ceiño estrelado,
de isa quietude da noite;
de ises ventiños norteiros
que veñen afusquiñados,
coma fuxindo dos demos
para quedar no chan sagrado .

Das augas moinas que caen
e regan os teus encantos
docemente, aloumiñando
coma facendo o miragre,
que Deus elixiu o Ceio
rincón tan privilexiado,
que vos bendice e non sei
si quedas grorificado.

Pero si sei na saudade
recoñecer a virtude
para quererche máis e máis,
e sentir esa inquedume,
dos recordos que me afrixen
cada día e cada instante,
e soio unha espranza humilde
poidera ser que me salve.

Non escoito os paxariños
que ó xurdir como amapolas
aló, de mañá moi cedo
fan chirrio entre as follas
dos carballos e ameneiros;
intras xestas e toxales
de ises montes sempre cheos
de vida por todas partes.

Non vexo os campos cas frores
que aledan o meu esprito,
que se alcontra enfermo lonxe
de ises ventos solermiños
dos que me alexei un día
e vou chorando por vida.

Pra pior desgracia miña:
¡Que lonxe deles non viva!
Quixera ser coma o trono
que espertando ós máis durmidos,
levaran aos meus saloucos
para os deixar no chan querido.

Aliviar esta tormenta
de penas que levo dentro,
e que as nubes non alexan
nin chorando nin xemindo.


                                                 Manuel Rodríguez Rodríguez









jueves, 3 de abril de 2014

PEDRO ARMESTRE





                                                                  San Fermín                                     (Pedro Armestre) 

A fotografía, que xa forma parte da nosa vida cotiá, pode ser tamén un importante documento social ademais dunha arte.

O galego Pedro Armestre acaba de ser galardoado co Premio de Xornalismo Ortega y Gasset na modalidade de xornalismo gráfico pola súa fotografía sobre o San Fermín do pasado ano. Tamén con anterioridade a mesma foto recibiu o Premio Internacional Rey de España.


Este documentalista gráfico de Verín comezou traballando para a axencia de noticias Europa Press en 1993 e na actualidade, despois de colaborar en diversos medios informativos, tamén o fai para a axencia France Press. Distínguese por adicarse a amosarnos a través da cámara os distintos aspectos da nosa sociedade que merecen ser destacados, de aí que os premios recibidos proceden tamén das ONG coas que colabora como Greenpeace ou Manos Unidas que o agasallou o pasado ano polo seu traballo de xornalismo social e solidario.

Así mesmo foi galardoado co Premio A Imaxe de Galicia do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia e Novagalicia Banco, pola de un brigadista nun incendio forestal. As súas reportaxes sobre o drama dos incendios foron publicadas por diversos medios españoles e internacionais.

A Imaxe de Galicia-2013

O traballo de Pedro Armestre non é froito da improvisación, como bo profesional planifica as súas tomas e busca a perfección; a foto agasallada este ano xa fora realizada no 2011 pero, segundo declarou a EL PAÍS, era moi plana e agardou ata xullo de 2013 a que as condicións de luz foran as adecuadas para repetila. Tamén o ano pasado tivo que ser hospitalizado ao recibir unha cornada cando realizaba unha reportaxe sobre El toro de la Vega. As súas reportaxes fotográficas son publicadas a miudo en xornais de todo o mundo.

É unha regalía que teñamos profesionais da comunicación audiovisual coa calidade técnica, o compromiso e a profesionalidade de Pedro Armestre 







El Toro de la Vega


Incendio no Empurdá





martes, 1 de abril de 2014

GOETHE




                                                                                     Foto: Sebastián Salgado


"Goethe"

Aquil señor burgués condecorado,
usía ou escelencia ben cebado,
que ronca con pracer na noite longa,
e ten muller feliz, de teta oblonga,
con dous fillos petisos, deportistas,
un pouco libertinos e "juerguistas",
idiotas pola nai, polo pai, grosos;
pondo dentes de can que venta os ósos,
ponse a rosmar e morde:
"Eu prefiro a inxusticia ao desorde".

                                     Celso Emilio Ferreiro
                                     Longa noite de pedra
                                  1962




 

domingo, 9 de marzo de 2014

VEÑO DA VIRXE DA BARCA.....


                                              A pedra de abalar                ( Foto López Tuñas)

Hoxe pola mañá o faro Vilán ollaba con tristura cara o outro lado da ría, onde as ondas bravías  tamén  se cebaron co Santuario da Virxe da Barca e a súa contorna. Ata a pedra de abalar foi desprazada, como se pode ver na foto,  rompendo de novo unha das súas beiras, a que xa fora restaurada hai uns anos. Durante séculos as pedras resistiron os embates do mar bravío pero desta vez non puido ser.

Contan os muxiáns que só abalaba os días da festa da Virxe ou de cando en vez. Hai varios anos, coa axuda de dous amigos, conseguimos movela co seu característico tum-tum, pero noutras ocasións nin cen persoas podían facelo.

Hoxe, desprazada pola forza do mar, xa non está no seu punto de equilibrio. Poderán de novo os romeiros subirse na pesada lousa para cumprir coa tradición centenaria?

                                                                                    ( Foto López Tuñas)


 Nos arredores as gaivotas chiaban por enriba da escuma das ondas co seu voo desafiante, mentres os visitantes ollaban pasmados a desfeita do lugar.

Nas praias e dunas da ría quedaban as pegadas dos temporais, logo da calma propia que segue ás grandes tempestades. Algúns surfeiros arriscados tentaban bailar nas súas táboas diante dos que paseábamos pola beiramar  gozando, logo de meses, destes días de sol dunha primavera que se fai de rogar. 


                                          Cara a Praia dos Muíños             ( Foto López Tuñas)


jueves, 20 de febrero de 2014

AS PEGADAS DO TEMPO






A miúdo dise que é o tempo quen fai que as pegadas desaparezan nas cousas e nas persoas pero é máis ben a acción humana a que provoca os cambios, a que realmente modifica a realidade.

Onte nun paseo polas rúas desertas parámonos diante da porta pequena da Capela do Pazo do Cotón, onde aínda fican restos dunha pintada feita no ano 1935 e que a pesares do tempo trascorrido mantén os trazos e a cor vermella da pintura. Foron varios os intentos por facela desaparecer, picando e repicando nas pedras pero a pintura segue estando aí.

Pertence a unha época histórica na que a Igrexa mantiña unha dura campaña contra a tarefa lexislativa da República e as leis que consideraba opostas ao seu ideario e o control sobre as conciencias que tradicionalmente viña exercendo, dando lugar a enfrentamentos cos sectores máis desfavorecidos da sociedade. Moitos anos despois deses acontecementos, aínda podía lerse LA RELIGIÓN OPRIME Y ENVILECE.

A pintada foi seguramente froito do ambiente político xeral máis que dunha acción puramente local pois o párroco de Negreira, D. Manuel Lamas, non utilizaba para o culto naqueles anos esa Capela, como agora ven sendo habitual, debido as malas relacións que tiña cos donos do Pazo e no Consello de Guerra celebrado en Santiago de Compostela, a finais do 1936, contra varios veciños de Negreira, mantivo unha férrea defensa dos acusados, aos que chamou en todo momento “mis feligreses”. Pola súa ubicación o entorno do Pazo do Cotón foi un lugar de concentración da maioría da poboación que acudía ás feiras dominicales que alí se celebraban

Foi tamén soporte de inscripcións reivindicativas en varias ocasións e etapas históricas: Na década dos anos 70 no lintel desa mesma porta apareceu, un domingo á mañá, a inscripción AMNISTÍA SÍ, pola campaña que se estaba levando a cabo nos últimos anos da Ditadura para a liberación dos sindicalistas e membros de partidos políticos detidos. Logo, xa nos oitenta, na parte lateral dos arcos NON AO BINGO, contra o xogo que se practicaba no Casino e aínda despois de ser borrada, outra no mesmo lugar insultando a un xoven concelleiro que se distinguía pola súa oposición ao goberno municipal daquela altura.

O Pazo do Cotón, foi o primeiro edificio da vila nicrariense e o que  deu lugar ao seu primeiro nome, lugar de residencia dos antigos donos das terras, Casa Consistorial e centro do poder político e económico. Tamén, como se ve, soporte de reivindicacións e  protestas cidadáns naqueles anos nos que os medios de comunicación social non existían ou estaban en mans duns poucos.


Capela do Cotón






miércoles, 5 de febrero de 2014

LUME, AUGA, AIRE, TERRA

                               Encoro Barrié de la Maza     ( Foto López Tuñas)


As imaxes dos incendios impresionan e a Natureza calcinada só produce tristura. O peor que podía pasar pasou, logo do lume chegaron as choivas, as riadas.

Hai poicos meses as lapas arrasaban máis de 16 mil hectáreas de monte en Galicia, segundo o Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente, en máis de tres mil incendios, algúns deles de grandes proporcións.

O concello de Negreira volveu a ser de novo protagonista nos medios de comunicación pola magnitude dos mesmos especialmente na zona alta do Concello, nas parroquias de Liñaio e Barbazán, superando as 600 hectáreas de superficie queimada. Os técnicos falaban do problema que causaría ao solo as riadas que se poideran xerar nun inverno especialmente chuvioso. E os malos augurios cumpríronse. As características orográficas das zonas afectadas, con elevadas pendentes, están a someter ás ladeiras a unha forte erosión que impedirá, de seguro, que a superficie queimada se recupere coa relativa celeridade con que adoita facelo nas zonas atlánticas.

 
                                                    EROSIÓN                     ( Foto López Tuñas)


 O encoro Barrié de la Maza, no río Tambre, entre os concellos de Brión e Negreira, recolle as augas das pendentes que foron especialmente afectadas polas lapas. É desolador contemplar a superficie queimada, os danos producidos no ecosistema forestal e a perda de materia orgánica que da lugar a unha degradación progresiva do medio. Tristura produce ademáis a destrución da paisaxe, de por si importante polo seu carácter emotivo, cultural ou ecolóxico, pero tamén o impacto sobre o solo, a fauna e a calidade da atmósfera que esta praga conleva.

Estes días as madeireiras están a traballar. As riadas arrastran ao fondo do río Tambre toneladas de sedimento, xa de por si escaso nos solos forestais, e polos caborcos van quedando as ponlas, follas e materia orgánica que a choiva arrastra día tras día, deixando ás ladeiras peladas. 


                                       DEFORESTACIÓN              ( Foto López Tuñas)


Agora, a agardar anos a que o chan recupere a materia orgánica que se foi e que, de novo, medren outras prantas; uns 20 anos para as especies máis rápidas e 30 ou 40 para as pináceas. Que pouco a pouco os animais volten a ocupar o seu hábitat. E que o aire reciba de novo o osíxeno que estas especies desaparecidas lle suministraban para purificalo.



Acceso ao encoro Barrié de la Maza


As estradas rurais son víctimas tamén do excesivo tonelaxe






domingo, 19 de enero de 2014

QUEICOA




O deus Pan coa ninfa Siringa



Prepara os coitelos,
María Leonor,
que se escoita o pito
do afiador.



Seguro que algúns vos decatástedes de que  ao mediodía o “tirulirulirí..” dun chifre repenicou contra as paredes das rúas, bateu nas ponlas das árbores, rebentou as nubes e fixo sair o sol. ¡Chegou o afiador! estoupaba o altofalante “afío texouras, coitelas de cortacéspede...”.Dun novo xeito, pero regresaba un dos máis tradicionais oficios de Galicia.

Hai séculos, homes rexos e decididos abandoaban as montañas do norte da provincia de Ourense e rachaban as fronteiras na compaña do chifre e a roda de afiar. Cruzaban países e continentes, chegaban ás Américas e ata D. Vivente Blasco Ibáñez na súa obra A volta ao Mundo dun novelista, sobre o periplo que no 1920 realizou no Franconia, recolle como se atopou, creo que en Singapur, cun afiador ourensá. A roda e o chifre ou apito foron durante séculos os sinais de identidade destes artesáns oriundos de Nogueira de Ramuín e arredores, heroes anónimos de centos e centos de historias non escritas.
Roda de afiador-Museo do Pobo Galego

O lucense Pablo Carpintero Arias recolle na súa fermosa publicación Os instrumentos musicais na tradición galega, que foi agasallado co XXV Premio Antón Losada Dieguez da investigación e ensaio, un amplo apartado sobre o chifre; dende os primeiros, feitos con tubos de cana ata os de madeira. Chámanse tamén xiringas, nome grego na honra da naiade Siringa, a ninfa da que se namorou o semideus Pan e foi convertida en cana. Hai anos os rapaces facíanas con sete anacos de cana de foguete, de distinto longo, tapados por un extremo e amarrados co cordel dos tutos. Ou coas que se cortaban nos caneiros. Segue a ser o instrumento dos afiadores que tamén as fabricaban en táboa de buxo.

O barallete é a lingua ou xerga que crearon para transmitirse a información e os seus segredos, a fala propia só coñecida por eles na que tamén tiñan denominacións xeográficas de seu: Ancha, era Castela; Arrica, América; Biqueque, Portugal e Cuca, Cuba. Queicoa tamén a utilizaban para nomear aos afiadores máis veteranos e trotamundos. No Museo do Pobo Galego teñen unha sá adicada a este popular e tradicional oficio. Cando dispoñades dalgún día axeitado, se aínda non o fixéstes, suxírovos visitar este fermoso museo de Santiago de Compostela. É como viaxar no tempo para coñecer os oficios tradicionais da nosa Galicia dun xeito didáctico e fermoso: os latoeiros, os ferreiros, alfareiros ou zoqueiros...

O ano 2013 agasallounos co documental  EL ÚLTIMO VIAJE DEL AFILADOR  de Aitor Rei. O concerto de chifre de hoxe é como unha premonición, ou un anuncio da volta a outros tempos que aínda non son tan lonxanos?








miércoles, 18 de diciembre de 2013

PEPE ARDEIRO




DA TERRA E DO TEMPO




                                                                               Anxo Mosquera



 A man do home, dominando o gume,
violou a madeira e a pedra dura,
en harmonía compasada e pura,
dende un ritual de ancestro, alén do lume.

Coma un ronsel ferido de bremanza,
antiga seiva anuncia a súa presencia
de nai ennobrecida coa esencia
dos símbolos máis fondos da lembranza.

No repouso da noite estrelecida
brinda o licor no vidro aloumiño,
ofrecendo unha loanza estremecida

ás gubias que gravaron o camiño
polo cerne da madeira agradecida,
na honra do deus Baco e o dóce viño.

                                               ( Un xardín no tempo)




domingo, 17 de noviembre de 2013

OS LAPIS




                                   (Foto López Tuñas)

No pasado setembro deste 2013, despois de cumprir cen anos, morreu en México Choncha Concheiro a muller de Francisco Comesaña, os dous principais protagonistas de O Lápis do Carpinteiro.  
A min a historia non me era allea, coñecina de pequeno. E moitas máis cousas que non se recollen no libro. Por eso, cando vin a película que Antón Reixa fixo sobre a novela, disgustoume moito o tratamento que lle daba a certas esceas no cárcere, que me pareceron un pouco frívolas, pois souben  da anguria e  tristura que alí dentro se viviu. Nunha ocasión llelo manifestei a Isaac Díaz Pardo, fillo de Camilo Díaz, pintor e ilustrador que pasou no cárcera de Santiago os últimos momentos da súa vida, antes de que o asasinaran. Respostoume tranquilamente que a el parecíalle ben, que aquelo era unha película e as películas son así. Dalgún xeito tamén tiña razón.

A miña afección polos lápis ven de non hai moito, porque eses grafitos revestidos de madeira, fanos agora ben fermosos; afiadiños son do máis xeitoso para escribir e, cando te enganas, vas e borras como se nada pasara. Cada vez que vou a un museo ou institución, se os teñen merco un. Tamén na nosa mente debéramos escribir as cousas con lapis no canto de tinta, porque as que precisamos borrar non quedarían na memoria ata que o tempo as vai metendo no pozo dos recordos.

A lembranza máis antiga que teño do lapis é a do meu avó, facendo as contas na súa tenda en papel de estraza, ou notas dos que viñan ao “déboche”, que logo colgaba nun gancho. Tamén o de Domingos de Sanamede, o carpinteiro, que traballaba moitas veces na nosa casa e sempre tiña un vermello detrás da orella. Aí lévao, ás veces, un compañeiro; vinllo pola rúa e gustoume, porque é un bo mestre e ven sendo algo así como un símbolo da súa profesión. E xa non vou falar da miña profesora Marita, que lles sacaba unhas puntas de varios centímetros de longo que parecían agullas de calceta.

Hai tempo que teño unha pelexa cos crucigramas dun xornal, para eso collo os de gomiña, pois cando poño algunha verba por tanteo, zas-zas, se o preciso borro coma se non pasara nada.

Pero é verdade que se escribe moi ben con eles, son suaves esvarando polo papel e si teñen un fermoso deseño poden facer agradable a escrita que tampouco deslumbra como as pantallas, e non hai que estar dalle que dalle á monotonía do teclado.

Nostálxia?.. nen falar, hai que aprender a gozar cada día das sensacións máis agradables e nunca caer na rutina.

Probade e xa veredes.




martes, 22 de octubre de 2013

ENCHENTAS



SANTIAGO DE COMPOSTELA ( Foto El Correo Gallego)


De cando en vez o outono tráenos estas cousas, a terra verde vese asolagada por descargas esaxeradas de choiva e vento que inundan pobos, cidades e desbordan os ríos. A xente, ansiosa de rego para os campos logo dun verán seco responde sempre o mesmo: ¡ Nin tanto nin tan pouco!

A da foto foi curta pero abondosa e os sistemas de pluviais de A Coruña e Santiago de Compostela non deron abasto nalgúns lugares.

De setembro a decembro é cando se producen as maiores enchentas en Galicia, as masas de aire quente e húmido ascénden a velocidade e condensan todo o vapor de auga sobre nós, poñendo en apuros aos ríos que non dan acadado o seu cometido de carrexar a auga ao mar. Hai anos, Padrón e Caldas de Reis eran as estrelas fluviais destes acontecementos, polo desbordamento do Sar e o Umia. O Tambre, a partires de 1987, entrou tamén a formar parte do grupo de ríos mediáticos.

As máis importantes dos últimos anos foron :

A do 28 de decembro de 1978, en toda Galicia, pero que afectou especialmente ás localidades de Lugo, Pontevedra e Padrón.

O Tambre en Ponte Maceira-1989

















A do 13 de outubro de 1987, unha desas que quedan na memoria, afectou aos ríos Sar e Umia pero especialmente ao Tambre, onde en 24 horas caeron 138 l/m2. As comportas do Embalse Barrié de la Maza non poideron abrirse por estar os motores desmontados para o seu mantemento e a auga pasou uns 50 cm por enriba da coroa da presa.

 Ao día seguinte, para aliviar a situación dos afectados, un camión grúa que veu dende Madrid, deprazouse lentamente pola presa desbordada xa nuns 20 cm, para enganchar as comportas e erguelas, pouco a pouco, vencendo a presión da auga, ante o temor dos que presenciábamos tan arriscada maniobra que, por momentos, ameazaba ao vehículo con sair voando dende o alto. A valentía, ou temeridade, do gruísta foi compensada con 500.000 pesetas por catro horas de risco.

 En Ponte Maceira non se produciu unha catástrofe grazas á actuación dun veciño que ás 5 da mañá observou como as augas do cauce subían de xeito anormal. Francisco Cancela Nimo avisou aos demáis moradores do lugar, pero María Yllodo Rodríguez e o seu home non conseguiron abandoar á súa casa, refuxiándose no teito, onde permaneceron 10 horas ata que os rescataron dous buceadores, pois a forza do vento impediulle facelo ao helicóptero de Protección Civil.

Consuelo Vieito comentaba no xornal La Voz de Galicia que a enchenta fora peor que a de 1916 que tamén tivera considerables dimensións. Os veciños perderon os seus mobles, electrodomésticos e outros enseres.

No concellos de Ames, Brión e Negreira as afeccións en infraestruturas, edificios e liñas eléctricas foron cuantiosas. En Negreira desapareceron sete pontes polas diferentes riadas e o exército tivo que poñer pontóns para comunicar algúns núcleos que quedaron illados.

O 17 de decembro de 1989 tamén afectou de xeito especial ao río Tambre, pero aínda que a subida foi espectacular os danos foron menores.

Son fenómenos naturais propios desta época ante os que debemos estar precavidos.


PONTE MACEIRA-1989

A Barquiña- 1987