REFOXOS

                                                                                                                 Foto: López Tuñas

Os recordos compartidos son un elemento vivencial aos que o río da vida dalles un aire nostálxico que nos conmove. Onte camiñaba de vagariño pola beira do río e pareime na Balsa de Refoxos, a nosa, onde de novos disfrutábamos do sol do verán e convivíamos apaciblemente. Nese tramo fluvial había tres muros que atravesaban o cauce embalsando a auga para desviala polas canles dos muíños que logo facían mover os rodicios: O de Garrido, que se conserva intacto e podemos admirar pola súa fermosa cascada; o de Vilachán e o de Refoxos, xa parcialmente esbarroncado, que tamén desviaba a auga para outro que había na marxe dereita do cauce e que está en ruinas. Os tres levaban o nome dos respectivos muíños.

Naquel lugar apacible de auga embalsada aprendemos a nadar e a convivir por nós mesmos, ollando como facían os mellores e pelexar contra a auga, tragando a que fose preciso, ata que, pouco a pouco, te mantiñas a flote entre os berros de ánimo dos amigos. Que pracer bucear nas augas xélidas ante o silenzo das troitas, paradas sobre os seixos e as areas do fondo, que ollaban con pasmo aos intrusos que ousaban entrar no seu mundo! Malia os centos de rapaces que durante xeracións aprenderon a nadar naquelas augas, non se recorda percance algún, pois a prudencia era o acordo implícito da confianza dos pais, que acompañaban a nosa autonomía dende lonxe. Logo os máis atrevidos pasaron a facelo no Tambre.

Pero foi coa chegada da modernidade e o nomeamento dun alcalde, Antonio García Abeijón, cando no seu mandato foi construida a Piscina Municipal no que era Coto Escolar. A instalación estaba dotada incluso de trampolíns dende onde os máis arriscados lucían a súa valentía mergullándose de cabezas ou do que cadrase. A partires daquela a Balsa de Refoxos foi quedando pouco a pouco no esquecemento, vivindo na memoria dos menos novos.

Daquela liberdade de xogos da que gozabamos os rapaces pasouse a unha sobreprotección física e psicolóxica que chegou até o alfombrado do chan nalgúns lugares  para que os meniños non se magoen cando caen e sempre coas nais e os pais pegados a eles, por se os precisan defender do empurrón doutro. O mesmo acontece coa sinrazón de darlles sempre por bo todo o que fan, non contradecilos ou dificultarlle a relación cos compañeiros.

A integración dos nenos na escola é o primeiro paso para aprender a convivir en sociedade e transformarse en adultos que saiban vivir en libertade, para empezar a socializarse e entender que os dereitos das persoas acaban onde comenzan os dos demáis. Os alumnos non se escolarizan só para instruirse nas materias curriculares, pois os centros educativos, como o seu nome indica, teñen tamén outra importante función que é a de educar a través da convivencia e da adquisición de coñecementos.

Agora o río é un lugar de paseo, esparcimento e de evocación de recordos das historias xuveniles na Balsa de Refoxos. Tamén  a posibilidade de disfrutar  da frondosa contorna pola que discorre o paseo fluvial.

AURELIO AURELIANO

    Santa Eulalia de Logrosa     (J.M.L.T.)     

Aurelio foi un persoaxe que viviu en Logrosa (Negreira) alá polo século IV. A agricultura debeu ser o seu medio de vida, traballo duro como correspondía aos estratos inferiores da sociedade, pois en Roma non todo era esplendor. Admiramos en Pompeia as domus e a forma de vida dos patricios, pero eran só unha minoría, o resto da sociedade vivía con moitos menos recursos.

Morreu Aurelius Aurelianus non moi novo, aos 36 anos. A esperanza de vida nesa altura era de trinta, debido ás condicións dos traballos e ás enfermidades que, segundo as invertigacións feitas sobre restos humanos atopados nas excavacións, eran maioritarias a artritis e o cancro de osos. Esa cifra  non se superou en España ata finais do século XIX.

A esperanza de vida é a idade media da morte,  non a da poboación máis lonxeva, condicionada pola alimentación, as epidemias ou os conflictos sociais. Na época romana víase disminuida pola intensa mortandade da poboación menor de quince anos. Tómase como un importante indicador do benestar social. A partires da Revolución Industrial aumentou de xeito espectacular pola mellora dos hábitos hixiénicos, como o lavado das mans, a depuración das augas e a rede de sumidoiros pero sobre todo pola evolución da Medicina e as campañas de vacunación. Na actualidade a media mundial está en 67 anos.

No libro A flor da figueira, falando dunha muller coetánea de Aurelianus que tamén morou en Logrosa, Aebura Cilena, contaba que as igrexas consagradas a Santa Eulalia, que foi vítima de martirio na capital da Lusitania, Emerita Augusta (Mérida), estaban situadas sobre antigos cimiterios romanos, por iso foi que no de Santa Eulalia de Logrosa foron atopadas varias estelas funerarias, entre elas a de Aurelius Aurelianus (1). O mesmo aconteceu coas tumbas de épocas posteriores, como un sarcófago medieval aparecido a finais da década dos cincuenta do pasado século, co gallo do acondicionamento da estrada de acceso á aldea. Ata alí nos desprazamos os veciños e o daquela alcalde, José Abeijón, para observar o achádego, que causara gran expectación.

A estela funeraria, como corresponde, está consagrada aos deuses Manes, que eran os protectores do defunto e da súa sepultura. A inscrición aínda permite ler: D (is) M (ani) b(us) Aureli (us) Aurelianus annorun XXXVI : (Consagrada) ós Deuses Manes (aquí xaz) Aurelius Aurelianus de 36 anos.

Que a terra lle sexa lixeira (STTL), como se decía no antigo Imperio, que equivale á locución cristiana“ Requiescat in pace” o que sería o actual DEP.




(1) Museo do Pobo Galego - Santiago de Compostela.

ME SALE DEL ALMA !

Quen queira cantar á Terra

dunha maneira atinada,

que se vaia lonxe dela

xa verá como lle canta.

                J.Rodríguez

Joseito da Revisora era o nome que lle daban os seus amigos de infancia a José Rodríguez Rodríguez. Dunha familia de oito irmáns, os dous maiores naceron na cidade de Holguín (Cuba) onde os seus pais estaban emigrados. Como a moitos outros galegos a José tamén lle tocou o triste destino da emigración, despois de pasar a súa infancia en Negreira na casa familiar onde súa nai, a Señora Francisca, dedicou moitísimos anos ao ensino na compaña das súas fillas, Purita e Sofía.

José era unha persoa sensible que empezou a escribir dende que tiña dez anos, segundo dicía porque tiña necesidade de exteriorizar os seus sentimentos e os poemas saíanlle da alma. Emigrou a Bos Aires no ano 1950 e deixou unha ampla obra poética chea de sentimento e morriña, que se manifesta ao longo de toda ela. Confésábase un defensor da rima : No suenan muy bien los versos / sin rima que los sostengan / ave de alas recortadas / quiere volar y no vuela.

Durante a súa visita a Negreira compartimos moitas horas de conversas nas que, ademáis de falar da súa infancia, lembraba a a influencia que tivo nel o seu mestre D. Juan Garrido e da necesidade de volcar o seu silencio interior. Influído dende moi pequeño pola lectura dos poetas casteláns e galegos como Campoamor, Becquer, Rosalía ou Curros.

A súa obra inédita está recollida en dez libros de poesía castelán e cinco en galego e, ademais, seis en prosa. No seu corazón e na súa memoria sempre estivo presente o pobo no que pasou a súa infancia e xuventude.

José cantou a poetas como Pondal, Rosalía ou Miguel Hernández :

….

Recordando al fiel pastor

No expreso los campos lloran,

No digo los montes tiemblan,

Esta congoja es más honda...

Por la idea perseguida

Sin hallar misericordia;

Era la carne del pueblo

Que sufría sin derrota

En la sangre varonil

Acorralada en la sombra.

…....

Casa natal de José Rodríguez

A NEGREIRA

Suman anos distanciados con recordos

En ausencia do meu pobo máis amado,

Coas ledicias que se alonxan e non perdo,

Ti ,Negreira, si que fires sen horario.

A beldá que recibimos soio invita

A un soño moi enxebre; e soñarán

Tantos fillos, teus piñeiros que dormitan

E os campos con un verde cal imán.

Brotarán nos nosos vales matizados

De herbas, flores e tamén fecundidá;

E os ventos que son castos e aromados

acompáñante con solidaridá.

Que de veces ese sol alumiando

Cos seus raios teus fogares bicaría,

E dos vidros alfombrando os interiores

O haber da evocadora poesía.

Xa brindaron en bandadas mañanceiras

Tantos cantos entre merlos e gorriós,

E nas casas as fermosas anduriñas

Cos sus niños alegraron teus balcóns.

Arrabaldos moi humildes que eu lles canto,

Como Campos e o pretiño Vilachán,

E agochada Negreiroa enfeitizada

Arredada deses ríos que se van...

Rodeándote Logrosa coa Chancela,

Con Fontán a carballeira, e piñeiraes

Que se estenden alongadas e te velan

ternamente polas veigas e fogares.

O castelo de Varela silencioso

Que rendido polos anos...Cantos son

os recordos dese Tambre rumoroso

E os soños de ese Pazo do Cotón!

Sobre todo as tres cruces que se erguen

Elevando o teu reflexo celestial;

de Logrosa, a capela bela e santa

Coa añosa cruz do templo parroquial.

Dendes neno coas memorias arrodéome

Cariñoso te relembro permanente

E no claro da miña alma eres desexo..

Si, Negreira, serei teu eternamente.

( Do Libro Terceiro: Homes e Terra - 31 de xaneiro de 1941)

EPIGRAMA-nº 7

Caeu no río de cu

Manueliña do Rueiro

E dille Pedro ao pasar

por alí un pouco serio:

-Antes lavábase a cara,

Como cambiaron os tempos!

Curros Enríquez

JOSÉ DEBUXANTE

Os debuxos de José Rodríguez están no Centro Galego de Bos Aires; no Concello de Negreira, onde deixou un de Castelao asinado por el; nos domicilios dos seus amigos e familiares. Rosalía, Curros Enríquez, Ramón Cabanillas e outros importantes poetas galegos tamén saíron do lápiz de José para quedar inmortalizados en fermosos retratos. A poesía, a talla, o debuxo e o teatro, foron as súas afeccións. 

 

O desexo de José Rodríguez Rodríguez era vir morrer ao seu pobo, pero esa ilusión non se cumpriu pois o 29 de novembro do ano 2013, finou na cidade de Bos Aires onde residía.Pero segue vivo na súa abondosa obra literaria, no recordo dos seus familiares de aquí e de acolá e dos amigos que tivemos a honra de coñecelo.

TRES, ERAN TRES...

                                           Foto Emilio Forján (La Voz de Galicia)

A preocupación da Unión Europea pola depuración das augas residuais trouxo millóns de euros para que as cidades e as vilas mantiveran o medio natural limpo de contaminación, dotanto incluso aos pequenos pobos dos medios adecuados para que o mar e os ríos mantivesen puras as súas augas e non se vira aínda más alterado o ecosistema. En moitos casos estes fondos foron administrados de xeito inadecuado, como pasou en algunhas poboación da provincia de Ourense, onde se instalaron depuradoras de barcos que nunca chegaron a funcionar.

En Negreira acaba de ser instalada unha estación dotada, ao parecer, dos máis modernos medios para depositar no río as augas fecais unha vez purificadas, cun investimento de algo máis de seis millóns de euros, con fin de resolver definitivamente os problemas de depuración “creados” pola derruba da estación que ata o de agora veu funcionando e que, construida en 1997, tantos quebradeiros de cabeza xenerou a parte do vecindario e tamén á administración municipal.

Situada no casco urbano contou, dende o principio, coa oposición dos veciños da parte baixa do pobo, afectadas as súas vivendas pola instalación, que non estaban dispostos a soportar as molestias do cheiro, e temerosos de que o arrecendo rematara tamén cos seus pequenos negocios e  coa saúde dos seus.

Os problemas comezaran cando o proxecto foi presentado ao Pleno da Corporación Municipal para a súa aprobación e os concelleiros socialistas, daquela na oposición, descubriron que figuraba nos planos ubicada nos terreos do campo da feira, colindantes co río. As autoridades municipais respostaron que era un erro do proxecto e que sería ubicada nos terreos de recheo fluvial, como logo fixeron. Pero a Comisión Provincial de Patrimonio comezou a poñer impedimentos debido a que non se gardaban as distancias reglamentarias co último vestixio do Pazo do Cotón, que era un muro de pedra ao outro lado da estrada. Resolveron o problema derrubando o citado muro e deixando o vestixio máis lonxe. Os informes técnicos foran maioritariamente negativos, pois a súa ubicación estaba prevista na zona de protección de Augas de Galicia.

Cansos de loitar sen ser escoitados, os veciños afectados recorreron ao daquela Presidente da Xunta que, segundo eles, manifestoulles que “a persoa que máis entende en todo o mundo de depuradoras son eu, e esa non vai cheirar, punto !” E así se construíu a tristemente famosa depuradora. A veciña propietaria da vivenda máis próxima a ese espazo recurriu á Xustiza pois, ademáis de ser a máis perxudicada, a estrada de acceso á súa casa foi ocupada por parte das instalación e o seu pozo contaminado. 

Anos máis tarde o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia ditaminou que a depuradora debía ser derrubada por incumprir cos trámites legais e estar construída en chan non urbanizable de especial protección patrimonial. Os recursos presentados polo Concello non serviron de nada e así se dilapidou un millón de euros. Onte, un dos veciños dicía que, malia todo, a desgraza non fora tan grande como coa a anterior, pois nese mesmo lugar estivera tamén outra máis antiga.

Primeira Depuradora

Na década dos cincuenta do pasado século, Negreira foi un dos primeiros pobos de Galicia en contar cunha depuradora, malia non ter funcionado nunca, pois as autoridades municipais desa altura acordaran que o seu custo de mantemento era inasumible para as arcas municipais. O gran vaso de formigón chantado no chan e cruzado por unha pasarela metálica era o lugar onde os rapaces ían tirar pedras contra os batracios que nadaban nas augas da choiva do inverno que enchía o recipente. Os máis atrevidos ata chegaron a entrar para ver a maquinaria oxidada que durante anos estivo pechada na caseta de cemento dun lateral.

A desgraza fixo que unha noite de domingo, Emilio, un veciño da Chancela de Abaixo caera no vaso da depuradora. Logo de non retornar á súa casa, ó día seguinte, a familia e os amigos organizaron unha intensa búsqueda do home que apareciu morto na instalación. Aos poucos días un camión con volquete enchiuno de terra, tapándoo para sempre.

PERO...POR QUÉ ES PRIMAVERA?

…..

Salid a encontrarla

por esos caminos,

¡va loca de soles

y loca de trinos!

….

                 Gabriela Mistral

Los medios de comunicación anuncian la llegada de la primavera pero no es necesario, la estación más generosa del año estalla  como un regalo para los sentidos; la vista, el olfato y el oído reciben el impacto de la Naturaleza que se manifiesta de nuevo en todo su esplendor. Los árboles de Galicia se visten de gala, miles de turistas se desplazan al Valle del Jerte para disfrutar del espectáculo de los cerezos en flor y más al Sur, en Andalucía, los geranios que pueblan las calles florecen de nuevo mientras la gente se para y cierra los ojos para percibir en toda su intensidad el olor de las flores de azahar que adornan de nuevo los naranjos de las avenidas. Al mismo tiempo el piar de las golondrinas que regresan anuncian por las calles la buena nueva.

¿Por qué?

El movimiento de traslación de la Tierra y la inclinación del eje terrestre (23º27´30´´) señalan las cuatro estaciones del año definidas por la temperatura terrestre y la duración de los días y las noches. El 21 de marzo y el 23 de septiembre, los rayos del Sol caen perpendiculares al Ecuador y la línea que separa la parte iluminada (día) de la parte oscura (noche) pasa exactamente por los polos y en ese momento la noche y el día tienen la misma duración en todos los lugares de la Tierra. El 21 de marzo señala el comienzo de la primavera en la zona templada del hemisferio Norte, entre el círculo Porlar Ártico y el Trópico de Cáncer, y el otoño en la del hemisferio Sur. Los días empiezan a crecer y la temperatura aumenta.

Al incrementarse las horas de luz y la temperatura las plantas recobran su vitalidad, echan mano de las substancias de reserva que almacenaron durante todo el invierno y comienza de nuevo su ciclo vital.

¿Y quién las avisa ?

Las plantas están atentas a la longitud del día y a la temperatura y perciben la estación del año a través de unas proteínas que sintetizan sus hojas. Cuando aumenta la temperatura del suelo, lanzan unos tallos de exploración con unas pequeñas hojas que detectan la luz. Cada minuto genera unos nanogramos de proteínas especiales. Por la noche se degradan poco a poco y la cantidad de proteina actúa como una memoria que le indica la longitud del día. Según se va incrementando se activa el mecanismo de floración y las plantas recobran su vitalidad echando mano de las substancias de reserva que han venido almacenando durante todo el invierno.

La primavera es el momento en que hay que desenclavar la vista de las pantallas, volcarse en el mundo que nos rodea y disfrutar del abanico de sensaciones que cada año nos obsequia el ciclo de la Naturaleza.

D. VICTORIANO COAS NETAS

                                                                     Foto: M.López López

En 1950 mercou a súa cámara Kodak e logo dun periodo de aprendizaxe, cando remataba o traballo, comezou coas fotografías familiares, dos amigos e das persoaxes populares: Ramón da botica ou Manolo da ferretería. Tamén nas romerías, a de San Xurxo de Gonte entre outras. As cámaras naquela altura tiñan certas dificultades, había que medir a distancia ao obxectivo, regular a apertura do diafragma e tamén a velocidade de obturación, en función da mobilidade dos obxectos ou a claridade do día. A fotografía pasou a ser a súa afección favorita, conscente da importancia das imaxes para perpetuar a memoria visual do pasado.

Cando lle falou de fotografalo respostoulle que prefería facelo rodeado da súas netas na horta do Pazo. Atrás quedaran xa os intensos anos na alcaldía e incluso a súa etapa de Presidente da Deputación da Coruña, tamén das longas viaxes a cabalo polos camiños do concello, cada vez que alguén requería da súa axuda como médico. D.Victoriano Fabeiro era un home pragmático e consideraba as comunicacións fundamentais para o desenvolvemento da sociedade, así promoveu a continuación das obras da estrada Santiago- Muxía e a apertura da de Negreira ao Marco do Cornado. Tamén a instalación do primeiro aparello telefónico na Vila, xa comunicada polos servizos de Correos e Telégrafos. Ademáis trasladou a Casa do Concello dende o edificio de D. Francisco Leis na Rúa da Cachurra a onde fora trasladado no ano 1927 dende o Pazo do Cotón ao edificio adquirido na Carreira de San Mauro, onde hoxe está a Casa da Cultura. Os tempos cambiaran e non se consideraba apropiado volvelo ao seu domicilio.

A fotografía, un pouco deteriorada polo paso dos anos é un documento que reflicte a moda infantil de mediados dos cincuenta, nos traxes das nenas,  e a vestimenta tradicional dun cabaleiro na cadea do reloxo de peto ou no sombreiro.

O ENTROIDO EN GALICIA

XABI LÓPEZ PICADO

CEIP Pedrouzos-Brión

 6º Curso

O Entroido é unha das festas máis importantes en Galicia, ademáis participa moitísima xente, tanto nos pobos coma nas cidades, varios destes carnavales contan coa cualificación de "Festa de Interese Turístico".

Viana do Bolo ( Ourense)

Aquí celébrase un dos Entroidos máis antigos de Galicia.

En Viana do Bolo os protagonistas son os Boteiros e Folións. Os Boteiros, como podedes ver nas fotos, son éstes que van vestidos con traxes coloridos, mascaras e  "penachos" encima da cabeza. Éstes traxes teñen un toque étnico moi interesante . Os Folións son comparsas de varias parroquias da zona que van tocando sobre todo instrumentos que son ferramentas agrícolas, como azadas, e tamén tambores, a tradición di que é para espantar a malos espíritos.

Verín ( Ourense)

Os Cigarróns, que son os personaxes principais destes carnavales, como podedes ver, levan uns traxes espectaculares, que pesan ao redor de 20 quilos, así que hai que estar moi en forma.

No Val de Verín lucen a máscara máis característica da Comarca de Monterrey , consta esta máscara dunha careta traballada en madeira e pintada de xeito que nela resáltense as cellas, as súas sonrosadas fazulas, amplo bigote, e o seu cínico sorriso mostrando a dentadura e unha falsa barba. Resaltar as grandes follalatas, tapando a cabeza, pintadas con motivos diversos, predominando os vegetales e os animais, sendo moi frecuente, tamén a representación do Sol e da Lúa.

Na cintura, faixa de varias voltas e por arriba dela o cinto de coiro do que colgan por detrás, seis grandes chocas. Estas chocas de cobre altérnanse segundo sexa o seu son, grave ou agudo. Ademáis de ir alternadas, deben tamén estar concertadas para que produzan o seu son característico. A arte dos Cigarrones consiste precisamente en mover con soltura chócalas, usando o propio movemento do corpo. Na man levan un látigo do que pende un pelexo.

Aínda que non hai nada demostrado, moitos investigadores remontan a súa orixe ao nacemento do ser humano.

Laza (Ourense)

Laza é outro dos lugares que debes visitar no Carnaval. Aquí entre as celebracións principais está a Farrapada e a Baixada da Morena. A farrapada consiste nunha batalla ao grande con trapos cheos de barro, faise pola mañá o Luns de Carnaval e pola tarde a Baixada da Morena, que se acaba con outra batalla campal de fariña, formigas e festa tola.

Ademais destas dúas festas, os personaxes principais aquí son os Peliqueiros, na seguinte foto poderedes velos cos seus impresionantes traxes, van correndo polo pobo, e se non apartas do seu camiño, pois danche coa "zamarra" que é como unha fusta que levan, é un símbolo de autoridade, de feito eles son a máxima autoridade do pobo durante eses días.

A súa orixe non está claro, o que si se coñece é que o seu nome vén da pel que levan detrás da careta.

Cobres -Vilaboa (Pontevedra)

Esta considerado un dos carnavais máis elegantes de Galicia. Madamas e Galáns van vestidos con disfraces moi coloridos, colares, plumas, moi vistosos. O día principal é o Martes, e van percorrendo o pobo bailando de casa en casa, onde lles dan donativos. Pola tarde celébranse xogos como "A Corrida do Galo" ou "Galo na vara".

Xinzo de Limia (Ourense)

Diversión e música son os grandes protagonistas do carnaval xunto  “As Pantallas” e a súa duración fan desta celebración un evento especial. As Pantallas son uns personaxes con traxe branco, máscara de cores, capa vermella con cintas de cores. Levan tamén campanillas. Dedícanse a perseguir vexiga en man, aos coñecidos varóns adultos que non van disfrazados, nunca a mulleres. Unha vez que lles colleron deben levalos en volandas ata o bar onde pagarán con cuncas de viño branco (Ribeiro).

Todo comeza tres semanas antes do martes de carnaval, co Sábado de Petardazo; séguelle o Domingo Faraleiro; Sábado seguinte co Desfile e Colgamento de Meco; despois o Domingo Oleiro para continuar o Sábado de Mulleres e o Domingo do Corredoiro.

Continúa a semana seguinte coa recta final do Entroido: Venres, Sábado, Domingo, Luns do Entroido e o Martes, día máis importante co Gran Desfile do Entroido para continuar o Mércores co Enterro da Sardina e acabar co Domingo de Piñata.

Como dato curioso o entroido de Xinzo de Limia ten o mérito de ser o Carnaval máis longo de España. As Pantallas son os encargados de manter a orde, alegrar a festa ademais de xerar un son peculiar co son das campaniñas.

Barrio de Eiroas.- Ourense cidade

No barrio das Eiroas, lévase a cabo o entroido coa saída das pitas, un dos personaxes, recuperado fai uns 10 anos por un colectivo veciñal para participar no "Domingo Oleiro", no que veciños e algunha galiña inqueda, lanzáronse vaixelas de barro recreando unha tradición similar á de Xinzo, pola cal aquel a quen lle caia ao chan a "ola" e a rompa, terá que pagar unha rolda de desagravio.

A figura deste carnaval, a pita, toma o seu nome da "Voda dá Pita", que realiza cada Martes de Carnaval unha recreación irónica e a voda celebrada fai lustros na zona, por un viudo e unha viuda, chamada esta última como A Pita. 

DE XÚBILO

Suso Andrade cos presidentes das federacións española e galega (Tino Castro)- Campionato de España de Futbol Sala de Seleccións Autonómicas. Categoría Infantil

Á idade en que os rapaces entrabamos na adolescencia e só pensabamos en divertirnos comenzou a súa vida laboral. Un tempo inxente de traballo arreo que rematou hai uns días logo de máis de cincuenta anos, fins de semana inscluidos e ás veces en xornada nocturna. Sempre cordial e con bo talante cara os demáis. O tempo de ocio dedicábao ás aficións e aos amigos. Tamén á práctica e ó apoio do Deporte. Na Sociedade Deportiva Negreira sabían ben do  bo facer de Suso, pois os domingos nos que libraba tamén os destinaba a promocionar o fútbol, a única actividade deportiva que daquela era asequible.

O ano 1987 cando un grupo de veciños acordou organizar unha nova candidatura para as eleccións municipais pensamos nel. Tocoume a min facerlle a proposta e a súa resposta foi que tiña que pensalo. Unhas semanas máis tarde volvemos falar e non me preguntou cal sería o posto que ocuparía na lista, só me dixo que en Pedra Mámoa había uns terreos municipais que eran axeitados para unhas instalacións destinadas á promoción deportiva para os mozos e os maiores.

-Ben, pero habería que facer un anteproxecto e pensar o que se pode ubicar nese lugar, comenteille.

-Non hai problema, respostoume, falo con Pancho Leis e fainos un deseño coas instalacións que precisemos. Aos dous meses estaba exposto nun escaparate da Vila.

1989- Presentación das Escolas deportivas Municipais . Suso con Eliseo Ferreño e o Delegado Provincial de Cultura e Deportes da Xunta de Galicia, Jano Leis

Cando o presidente da Deputación asistiu ao mitin no Bar Mezquita para presentar a candidatura, ao entrar veu nun trípode o plano a cores e preguntou estrañado : Que fermoso.., pero quen vai pagar todo isto? A miña resposta foi instantánea: Vós!.. A cara de asombro fixo que Suso e os demáis compañeiros ríran cara a min. Cando se inaugurou o novo campo de fútbol, a terceira das novas instalacións, Salvador comentaba esta anécdota aos asistentes.

Que satisfactorio é, cando se ten a responsabilidade dun cargo público, rodearse de persoas eficientes nas distintas áreas de goberno, pensaba estes días ao presenciar algunha actuación dos protagonistas do que agora chaman nova política, que xa comezan a vida orgánica non dubidando en apartar aos que poideran poñer en perigo o seu posto. Suso facía propostas, revisaba proxectos e rodeouse na súa área de persoas como Eliseo Ferreño, un mestre con gran experiencia no eido deportivo.

A Suso débese a creación e posta en marcha das Escolas Deportivas Municipais que hoxe acollen a centos de persoas de todas as idades, a promoción da Carreira Popular e tanto organizaba campionatos de España no novo Pavillón como impulsaba outras actividades. Tamén novas instalacións deportivas e mellora das xa existentes. Sempre co seu traballo a punto e nos momentos difíciles, que non faltan en toda xestión pública, sabía prantarse e resolver dun xeito discreto.

Comenzo da Zona Deportiva de Pedra Mámoa

Suso Andrade foi sempre un home pragmático, unha persoa de firmes conviccións sociais, un destes amigos cos que gusta compartir as horas e disfrutar de momentos agradables. Onte  erguemos as nosas copas para desexarlle unha feliz prolongación do acontecer diario, agora sí con tempo  para dedicarse ó que lle gusta, porque a xubilación non é máis que prescindir do horario laboral para que a vida siga fluíndo.

O OLLO DEREITO DE BRIGITTE BARDOT

B.B.

Quen dos que fomos mozos alá polos anos setenta non se acorda das películas e das cancións de Brigitte Bardot? Ademáis de actriz e cantante foi un mito erótico e unha icona sexual do mundo do espectáculo. Esta moza francesa nacida nunha familia burguesa foi educada dende pequena como correspondía á clase social á que pertencía, estudou música e danza e de contado trunfou no mundo do cine da man do seu primeiro marido, o director Roger Vadin.

Na súa carreira artísitica protagonizou máis de corenta películas, todas elas un éxito, e foron poucos os calendarios da época que non tiveron unha imaxe da actriz máis ou menos espida. Foi das poucas artistas europeas que veneraban nos Estados Uniodos, a súa chegada alí era toda unha festa.

Brigitte tamén destacou pola defensa dos dereitos dos animais. Foi famosa pola súa oposición ao sacrificio das focas do Ártico, onde máis de quince mil familias anuits vivían da pel, carne e grasa destes animais. Na férrea campaña que protagonizou chegou a tratar aos canadienses de criminais e conseguiu que en Francia se prohibira a importación de peles de foca. Tamén foi moi popular a batalla que mantivo para que non se mataran dous elefantes que padecían unha grave enfermidade. Recibiu as máis importantes condecoracións do goberno francés.

Pero ademáis foi unha férrea loitadora en contra dos inmigrantes e firme partidaria da imposición da pena de morte. Multárona cinco veces por incitar ao odio racial.

De pequena padeciu unha enfermidade chamada ambiopía que lle provocou a perda de visión do ollo esquerdo.

A ORIXE DE BARCALA

                                             Val de Barcala               ( Foto Xurde Morán)

A comarca de Barcala constitúe unha unidade xeográfica formada polos concellos de A Baña e Negreira, así o decretou a Xunta de Galicia no seu plan de comarcalización, co artigo feminino diante. Durante séculos, as augas dun afluente do Tambre estiveron agardando que viñera alguén que as bautizara, mirando de cando en vez darredor e pensando que aínda non chegaran, pero un bo día, de súpeto, acadaron o nome do val que atravesaban.

Pero dende cando Barcala foi Barcala?

MOITO ANTES

De Gayo Plinio Segundo, escritor, científico, militar e naturalista romano dicía o seu sobriño (Plinio O Novo) que lía e estudiaba todo o día, facía resúmenes de todos os libros e cando viaxaba adicábase a observar e estudar as terras que visitaba, por iso é unha importantísima fonte de información da que hai que botar man para coñecer o noso pasado. Foi procurador na Tarraconiense no ano 73 e finou o 24 de agosto do 79 na erupción do Vesubio pois dende Miseno, pola curiosidade por ver de cerca aquel fenómeno, saiu coas súas naves para  conseguir tamén rescatar a uns amigos que estaban en perigo na bahía de Nápoles. Finou asfixiado polos gases do volcán.

Foron os romanos os que fixeron as primeiras divisións administrativas en Hispania. No 179 a. C. as dúas primeiras provincias, a Ulterior e a Citerior. Augusto dividiu a Ulterior, segundo ían conquistando as terras e sometendo á poboación, entre a Bética e a Lusitania e, posteriormente, Diocleciano  separou da Tarraconiense a Gallaecia. Logo fixéronse outras novas divisións ata completar un total de sete provincias.

Dos habitantes prerromanos desta nova provincia, conta Plinio e tamén Estrabón que tiñan un xeito de vida bastante primitivo, practicaban unha agricultura moi rudimentaria, vivían nos castros fundamentalmente da recolección de froitos, especialmente as landras dos carballos que secaban e logo facían unha fariña coa que amasaban o pan, a gandeiría de cabras e porcos e adicábanse principalmente á guerra e á rapiña e a súa incorporación á cultura romana e a súa administración foi máis lenta que os habitantes do Sur.

PERO...

Coa desaparición do imperio romano e a chegada dunha serie de grupos humanos, na maioría pertencentes aos pobos xermánicos, a terra foi o centro da vida das persoas, as cidades desapareceron e os reinos cristiáns que ían xurdindo dividíanse en feudos sendo o castelo o centro de poder e a maioría da poboación campesiña vivía en pequenas aldeas. Tempos aqueles nos que os catro xinetes do Apocalipsis: a fame, a peste, a guerra e a morte, campaban polos territorios. O señorío máis importante de Galicia chegou a ser o de Compostela, pola súa extensión e polo poder acadado polos arcebispos.

As terras comprendidas entre os ríos Támara (Tambre) e Ezar (Xallas) chamouse CÉLTIGOS polo nome que se lles daba aos seus habitantes. Alá polo século X este territorio perdeu a súa franxa costeira e xurdiron dúas novas circunscripcións: GENTINES a que estaba situada cara o Tambre e CARNOTA e no ano 1024 o rei Alfonso V, según se recolle no Tumbo A (64), doou a Santiago na franxa Sur a parroquia de Negreira: “in territorio célticos ripa Tamaris, Sanctum Iulianum de Nigraria cum suo debito, suis ecclesis et suis hominibus et suis adiacenciis”.

Alfonso IX - Tumbo A

Pero foi no ano 1127, cando aparece a primeira referencia a Barcala : Alfonso VII concede a Diego Gelmírez as terras de Gentines, Célticos, BARCHALA e Carnota dependentes do castelo de San Xurxo, na serra do monte Pindo e case un século despois (1209) Afonso IX concede novamente a Santiago as terras anteriores sinalando que o arcebispo terá baixo o seu control ademáis das citadas dúas novas Avania ( A Baña) e Iallas ( Xallas) que logo pasaron a depender, segundo o profesor Baudilio Barreiro Mallón, do Conde de Altamira.(1)

Xa no século XIX Barcala tamén foi concello (1821) formando parte do partido xudicial de Outes e estaba formado pola maioría das parroquias dos actuais concellos de  A Baña e Negreira que se separaron na reforma de 1836.(2)

Malia as divisións administrativas a sociedade barcalesa é unha unidade social cun medio natural e patrimonial dignos de ser protexidos, os fermosos pazos de Cores e O Barro ( A Baña) e os de O Cotón e Albariña ( Negreira), antigos receptores das rendas agrarias, xunto coas igrexas e demáis construccións populares forman un conxunto único.

Río Barcala

(1) Ana Framiñán Santas e Xavier Rey Souto - Historia de Santa Comba de Xallas- Concello de Santa Comba.2003

(2) Xosé Fariña Jamardo. Os concellos galegos. Tomo VI.Fundación Barrié, 1991