BALADAS

                                          (Foto López Tuñas)

Pareime diante da cristaleira unha mañá de finais do inverno, cando un tímido sol anunciaba a chegada da primavera. Chamoume a atención o enxeño do escaparatista presentando os produtos que se venden naquela tenda, alleos ao arte de Euterpe. A relucente trompeta, as partituras e a actitude relaxada da moza que escoita forman un conxunto no que parece transmitirnos que nesa cidade todas as artes forman un só corpo para o disfrute dos sentidos.

Mestres miraba atentamente esta creación ornamental chegaba ata alí os sons do cambio da garda da Almudaina, a que foi fermosa residencia dos emires de Palma e nos séculos XIV e XV dos reis de Mallorca.

                                                                  (Foto Lòpez Tuñas)

A poucos metros o Sol proxectaba nas columnas da Seo as cores dos cristais dos fermosos rosetóns góticos, pasando dunha a outra segundo o movemento de rotación do noso planeta íalle indicando, resaltando a beleza e o estilo da catedral. Nas mesmas datas do ano 1838 o músico polaco de ascendencia francesa Chopin admiraba o espectáculo na compaña de George Sand que asinaba as súas creacións literarias con nome masculino.

Fryderyk Chopin decidiu pasar os meses de finais de inverno dese ano en Mallorca na compaña da escritora que aproveitou para narrar algunhas das peripecias sufridas durante a súa instancia na illa mentres o músico transformaba en melodía os sons do seu piano Pleyel, ceibándoas ao ar pola fiestra da súa cela da Cartuxa de Valldemossa, para que se xuntaran co arrecendo da flor das laranxeiras e a claridade do sol que acariñaba as plantas da súa terraza. Tamén para agasallo dos que agora disfrutamos das súas fermosas composicións. Alí escribía ao seu amigo Fontana: ”Mándoche os Preludios. Volvede a copialos, Wolf e ti....Dentro dunhas semanas recibirás a Balada, unhas Polonesas e un Scherzo.... Vivo na miña cella. De vez en cando disfruto dunhas danzas árabes, un sol africano e un mar Mediterráneo". 

                                           Terraza da cella                      (Foto L.T.)

Cando Chopin fala das súas obras refírese á Balada en fa menor (op.38 nº 2) adicada a Schumann, a dúas Polonesas, en la maior e do menor, adicadas a Julien Fontana e o Scherzo en do sostido menor, adicado a Adolph Gutmann.

A descripción que George Sand fixo da súa estancia en Valldemossa, na compaña de Chopin, foi publicada en La Revue des Deux Mondes en xaneiro, febreiro e marzo do ano 1841 obtendo un gran éxito e volveu a aparecer no 1842 co título Un inverno en Mallorca.

Fotografías : J. Manuel López Tuñas

SOFÍA QUERE DICIR SABEDORÍA

Hoxe é o Día da Muller, unha data importante pola homenaxe que se lle tributa, pois foron elas as que sempre levaron o peso da familia e do traballo especialmente cando o home emigraba e soas facían frente á vida, cargando con todas as responsabilidades.

A primeira celebración do Día Internacional da Muller Traballadora tivo lugar o 19 de marzo de 1911 en Alemania, Austria, Dinamarca e Suiza e a súa conmemoración foise estendendo, dende entón a numerosos países.

En 1972 a Asamblea Xeral das Nacións Unidas declarou o ano 1975 Ano Internacional da Muller e no ano 1977 convidou a todos os Estados a declarar, conforme as súas tradicións históricas, un día como Día Internacional por los Derechos de la Mujer y la Paz Internacional.

Así que este día serve para celebrar os dereitos conquistados polas mulleres e lembrar o longo camiño que aínda queda por percorrer para lograr unha auténtica igualdade entre as persoas.

É de agradecer que o Concello de Negreira escollera esta data para homenaxear a Sofía Rodríguez, unha traballadora exemplar, muller culta (en grego “sofía” quere decir sabeduría), intelixente, solidaria e modesta coma as persoas realmente importantes, pero sobre todo traballadora, dende a súa infancia ata o último día dos seus noventa anos, o traballo foi o seu compañeiro. Hoxe hai xusto un mes que Sofía partiu, de súpeto, en silenzo, sen esperar siquera a homenaxe que se lle ía tributar. Pola súa escola pasamos xeneracións de nenos e nenas que comezamos a nosa andaina educativa  na Escola da Revisora. Sofía foise pero queda nos nosos corazóns e na semente que deixou nos escolantes e que se foi transmitindo a través das familias.

Cando o señor Manuel e a señora Francisca chegaron a Negreira el comezou a traballar nos autobuses da Empresa El Celta e ela puxo escola no seu domicilio da estrada de Ceilán, na  saída do pobo cara A Baña. Fomos centos e centos de nenos e nenas os que alí demos os nosos primeiros pasos escolares, nunha etapa escura para a Educación, na que a segregación de sexos era obrigatoria e nas escolas os mestres tiñan que atender a numerosos alumnos nunha precariedade extrema e cun sistema educativo onde, ás veces, a violencia e o medo eran o único método de aprendizaxe. 

Co seu alumnado

Á Escola da Revisora iamos cada día felices e contentos, nela aprendiamos cantando. Ao comenzo das clases diante dos mapas todo o grupo ía repetindo distintas melodías e sempre con rima: “Extremadura dos: Cáceres y Badajoz” ...Logo Sofía continuou a laboura da súa nai, ás veces coa axuda periódica dos irmáns, Purita, Carmen, José...

No verán cando chegaba Manolo,  nas tardes de calor, agarraba os instrumentos didácticos: unha bursa de serrín, un sacho e o caldeiro de latón e levábanos ao monte no lado da presa de Longueira onde nos sentabamos á sombra dos carballos mentres, con pulso firme, trazaba co serrín o perfil da Península Ibérica, un dos maiores cavaba co sacho un canal ao longo do mapa verde e outro enchíao coa auga da presa : era o mar. Para ledicia de todos alí comezaba o exame.  Cunha vara longa había que ir sinalando onde dicía, cabos, golfos, cordilleiras e provincias. Xa todos tiñamos fixados os mapas na nosa memoria, malia a nosa curta idade. 

Na escola de Sofía tamén se educaba en valores: as normas de comportamento eran importantes, o respeto aos compañeiros e compañeiras, ás persoas maiores, e o aprender que os dereitos de un rematan onde empezan os dos demáis. Nunca vin unha pelexa nin faltar ao respeto uns a outros . As nenas eran iguais que os nenos e todo iso nunha sociedade na que o ensino das rapazas consistía fundamentalmente en aprender a ler, escribir, contar e rezar. Porque Sofía formaba parte dunha familia de persoas cultas que valoraban os coñecemento e o arte, que gustaban de ler, escribir poemas, pintar ou esculpir, así eran todos os irmáns e iso era o que nos trasmitían.

Sofía diante da súa casa-escola

Sofía viviu soa, e a súa casa tiña sempre durante o día as portas abertas, ela sabía que o máis importante ninguén llo podía roubar: o coñecemento e a cultura. Persoa solidaria e sinxela que escoitaba atentamente a todos e xamais interrumpía no falar, foi sementando entre o seu numeroso alumnado toda unha serie de valores que seguen multiplicándose a través das familias. Tamén modesta pois podendo gozar dunha vida  chea de comodidades elixiu vivir de xeito sinxelo, só para o traballo, e continuar co seu labor ata os noventa anos.O único luxo que tiña era unha radio, coa que se mantiña perfectamente informada do acontecer sociopolítico.

Hai un mes que Sofía nos deixou, tranquilamente, como era ela, pero queda un tremendo patrimonio educativo dentro das familias dos que pola súa escola pasamos, por iso continuará viva para sempre na memoria deste pobo.

Esta homenaxe que se tributa a unha muller exemplar tamén o é para o resto das mulleres que foron e son un exemplo de traballo e dedicación, unha chamada de atención para recordar a igualdade de dereitos entre as persoas, o respeto que se merecen pola súa dignidade e condición.

     FONTE: Fotos 2 e 3 cedidas pola familia Rodríguez e facilitadas por Natalia Suárez.

ESCUCHA, PEQUEÑO SALTAMONTES.

(MANUEL VICENT)

Escucha, pequeño saltamontes: cuando seas muy mayor llegará un día en que dejarás de cumplir años. Te dará igual tener 70 que 80. A esa edad solo cumplirás estados de ánimo, periodos de salud o enfermedad. Estar bien o sentirte mal será el único dilema, de modo que los análisis y radiografías tendrán mucha más importancia que el número de tacos de almanaque que lleves a la espalda. La vejez es, sin duda, una tragedia irreversible, pero solo algunos seres privilegiados son capaces de convertirla en una obra de arte. Atiende, pequeño saltamontes, a lo que pasa en la mesa. Si lo más dulce se guarda para el final, también puede suceder lo mismo en el postre de la vida.

El deterioro físico siempre se produce por partes, cada órgano por separado, nunca acontece un fracaso conjunto y total, salvo que decidas acabar por ti mismo o te des con el coche un leñazo contra un chopo.

Hay dos formas de envejecer: de dentro afuera y de fuera adentro. Esta última modalidad es la más evidente:la carne flácida, la linfa acuosa en la mirada, el color ceniciento en la piel, las articulaciones anquilosadas. Trataré de ahorrarte, pequeño saltamontes, todas las miserias que van sucediendo en el interior del cuerpo a partir de una edad, el bulto sospechoso que germina por aquí o por allá, la sombra en el pulmón. El veredicto infame del TAC. Pero con ser eso muy grave, es menos patético que envejecer lentamente de dentro afuera. Si llega un momento en que todo te da igual, que tragas con ruedas de molino con tal de que no te molesten, que crees que tu protesta o coraje no te servirá de nada, serás viejo por dentro aunque tengas 30 años.

El alzheimer no consiste en perder la memoria, sino en no recordar que la has perdido. Olvidar los sueños que en un momento de tu vida te hicieron fuerte será la prueba más evidente de tu demencia senil.

LAS ABUELAS DEL MANDILÓN DE CUADROS

                                                Joseba Muruzabal

Estaba leyendo en la prensa que acaban de aprobar un complemento extra para las personas que reciben una pensión no contributiva, que percibirán de forma automática antes del diez de enero, por eso me he recordado otra vez de ti y de los que habéis contribuido a dignificar las condiciones de vida de los ciudadanos de este país, especialmente para las clases más desfavorecidas.

Hace años me explicaba mi padre que él había pagado tres carreras, la mía, la de mi hermano y su enfermedad, que había sido la más cara de todas, pues cada vez que acudía a la consulta de un afamado cardiólogo de Santiago de Compostela, tenía que pagar quince mil pesetas, bastante más que el salario medio mensual de la mayoría de los trabajadores de aquella época. También el farmacéutico le comentaba que con media docena de clientes como él tendría suficiente para mantener su establecimiento sanitario. Eso, afortunadamente, ya forma parte de la Historia.

El tiempo pasa y solamente quedan en Galicia cuarenta mil pensionistas de aquellos que no habían podido cotizar y en España cerca de cuatrocientos cincuenta y cinco mil, pero gracias a la implantación de este sistema se ha podido dignificar, a lo largo de los años, la vida  de tanta gente modesta con un pasado cargado de trabajos y sacrificios.

Me produce lástima observar como algunos nietos de esas abuelas del mandilón de cuadros que gracias a vuestras políticas han podido acceder a unos estudios y profesiones vedadas a su clase social porque eran privilegio de las familias acomodadas y que comen de los manteles de aquellos que llamaban despilfarro a las políticas sociales que implantasteis, se envuelven en sus fábulas para denigrar todo un proceso democrático y de progreso social que para sí quisieran muchos otros territorios y países.

Hace unos meses, viajando comodamente en el AVE por la Meseta también me acordaba de vosotros y me reía de los que hace veinticinco años, cuando se inauguró, le llamaban “El Averías” y las campañas de desprestigio que organizaron por este moderno sistema de transporte que si San Cristóbal no lo remedia aún tardará bastantes años en llegar a Galicia. Bueno, en la provincia de Zamora ya están las traviesas esperando su colocación debajo de las catenarias, que algo es algo.

Por eso al leer la información periodística sobre las pensiones, me he sentido de nuevo orgulloso de pertenecer a esa generación que ha arrimado el hombro para contribuir, dentro de sus posibilidades, a mejorar las condiciones de vida de los ciudadanos de un país que, durante siglos, había viajado en el vagón de cola de Europa.

NO ENTORNO

J.M. López ARDEIRO

Agrándase esa levitante presencia da nada

na agonía mesta dos espacios mortos....

E observas, ve-lo máxico silencio da ruína

e recórda-la voz triste do poeta:

... tal vez o nome do ensoño que te inunda

é abatemento?

Poida que non exista a dor do olvido.

E quizais fique unha néboa de nostalxia

saudosa e subxugante.

Derrumbaranse as madeiras e os obxectos:

alea iacta est.

Pero permaneceran as esencias perdurables

que nos levan

a esa amada sensación de soedade.

Lémbrate sempre: o ánimo das cousas

xamais, nunca xamais, perece,

pois tan só se transforma.

E esa luz que emana cálida

da beleza subtil do debuxo,

é a anunciación do nacemento desta folla.

Xosé- Manuel López ARDEIRO

UN XARDÍN NO TEMPO

NA BANDA GALEGA

                              Castelo de Santa Olalla                Foto. J. Luis Vázquez

Entrando en Andalucía pola Vía de la Plata sorprende atoparse cun típico pobo de casas brancas estendido pola ladeira dun cerro buscando protección na espectacular fortaleza medieval franqueada por dez torres que dende o alto domina toda a contorna. Faise inevitable deixar a autoestrada, achegarse a este conxunto histórico e adentrase nalgunhas rúas de casas brasonadas que fan referencia ao seu pasado señorial.

O topónimo galego de Santa Olalla chama a nosa atención eiquí en pleno Parque Natural da Serra de Aracena e Picos de Aroche. Na época romana este núcleo chamábase Ponciana e a tradición considéraa o berce da súa patrona, Santa Eulalia de Mérida, a moza que no século III partiu cara a capital da Lusitania onde sufriu martirio. Hoxe os olallense réndenlle culto nunha pequena capela que está situada nas aforas da localidade.

A BANDA GALEGA

O rei de Castela Fernando III O Santo ocupou estes territorios que pertencían ao antiguo reino de Sevilla no ano 1248 pero atopouse cos desexos espansionistas do reino de Portugal colisionando os dous exércitos en distintos enfrontamentos, ata que no Tratado de Badaxoz (1267) e o de Alcañices(1297) pasaron a depender de Sevilla.

Os enfrontamentos continuaron e para frealos Sancho IV el Bravo concedeu o privilexio, a varios pobos da Serra, para a construcción de fortalezas que frearan os ataques dos portugueses: Santa Olalla, Fregenal de la Sierra e a reconstrucción da de Aroche, comunicadas visualmente mediante antorchas e creouse unha zona chamada La Banda Gallega defendida por soldados procedentes do Norte na súa maioría de Galicia.

Cruceiro de Santa Olalla

Os galegos e os seus descendentes deixaron diversas pegadas nesa bisbarra. Á beira da igrexa da Asunción un cruceiro gótico recorda, segundo a placa alí colocada, aos numerosos peregrinos que de camiño a Santiago de Compostela pasaban por esta localidade.

O Entroido tamén  é unha das festas populares de Santa Olalla del Cala, o nome da localidade na actualidade, en clara referencia ó río, afluente do Huelva, que percorre estas terras. O sábado de Carnaval numerosas carrozas e comparsas percorren as suas rúas nesta tradicional celebración que remata co “Entierro del hueso del jamón” similar ao noso Enterro da Sardiña. O xamón é un dos produtos tipicos de Santa Olalla, como son tamén os bolos de rinchóns.

O mesmo que noutras localidades de Andalucía destaca o mimo con que coidan e tratan os núcleos urbanos tradicionais e a importancia que lle conceden ao pasado que lles da sentido. Santa Olalla conta con outros monumentos relacionados coa súa historia, sobremaneira da Guerra da Independencia na que desempeñou un papel importante na defensa contra as tropas francesas.

Aínda quedan moitos quilómetros por percorrer e hai que retomar a viaxe, pero queda a satisfacción de ter gozado desta fermosa localidade andaluza que, cando un a deixa, non pode evitar mirar atrás con admiración e a esperanza de ter outra ocasión para voltar.

A CARREIRA POPULAR DE NEGREIRA

I CARREIRA POPULAR DE NEGREIRA  8-12-78 ( Foto Cristóbal Ramírez)

O domingo día 12 celebrarase  a  XXXVIII Edición da Carreira Popular de Negreira, nada menos que  38 anos de promoción do deporte na rúa. Desde 1978 ata hoxe, a participación cidadá e o traballo  de numerosos veciños xunto co Concello, conseguiron manter esta proba no máis alto nivel das que se celebran en Galicia.

 O 1978 foi un ano especialmente efervescente en España onde as forzas políticas tentaban de chegar a acordos para sacar adiante a Constitución democrática, pero tamén en Negreira, onde a Asociación de Veciños “Tambre” aparcaba por un intre a loita contra o Plan Xeral de Ordenación Urbana, que o Concello impulsaba, para facer sair á rúa ao maior número de veciños na que sería a I Carreira Popular, chamada polos organizadores Maratón .

A oficina do Servicio de Extensión Agraria foi o lugar onde unha parte da Xunta Directiva trataba de convencer á outra de que non podería ser un fracaso procurar que os nicrarienses participaran nesta actividade lúdico deportiva. Cos ánimos de Juan José Cruz, que de vivir se alegraría deste  aniversario, lanzouse a consigna: Os que non estén involucrados directamente na organización, a correr e a dar exemplo! A data o 8 de Nadal. 

Neses días en Negreira, segundo os xornais da época, xa non se falaba doutra cousa, agás do Referendum, claro está.

Polo Camiño Vello

O temporal de vento e choiva dese venres de decembro non impediu que uns 200 corredores e corredoras coas máis dispares indumentarias, dende o impermeable, botas e o paraguas de María Rosa Silva, ata a "bufanda" e a roupa e gorro de durmir de Santi, o profesor do Colexio Rural, percorreran as rúas da Vila detrás do coche do megáfono que pedía paso a tan entrañable comitiva.

En Negreira, ese día venceuse á climatoloxía e a entrega de trofeos no patio do Colexio Público rematou cun lunch na Sala de Festas Gran Vía no que a organización agasallou aos sufridos participantes, na maioría veciños.

Logo, o Concello de Negreira fíxose cargo da organización e hoxe é unha das máis importantes de Galicia. Foron moitos os veciños e veciñas que seguiron colaborando neste evento deportivo. Todo foi tirar cara adiante e a satisfacción de que as pequenas iniciativas e o esforzo conxunto dun pobo pode chegar ás metas que se propoña.

Agradecemento aos que ao longo dos anos aportaron o seu esforzo para lograr que este importante acontecemento deportivo chegara a acadar o nivel que hoxe ten  e tamén moitos parabéns, porque foron facendo camiño.

                                              

  

                                       I    MARATÓN POPULAR DE NEGREIRA             

Lugar: Circuito urbano de Negreira

Tiempo: Lluvioso

Organiza: A.de Vecinos Tambre, A.C.Afonso Eans, S.D. Negreira.

Control: Colegio de Jueces de Santiago y organizaciones.

Fecha:8 de diciembre de 1978

Recorrido aproximado: 3.800 metros

RESULTADOS TÉCNICOS

1º   - José Luis Otero Cepeda-Z

2º   -Javier Fernández Feijoo-Z

3º   -Juan Gallego Extremera-Z

4º   -Juan Pérez Avilés-T

5º   -Manuel Fontelos-Q

6º   -Manuel Couselo-Q

7    -Gerardo Agrafojo-S                                     
8º   -Celestino Riveiro- P

9º   -Andrés Domínguez-R

10º - Ramón Antón-P

11º -Javier Riveiro-Q

12º -Manuel Castiñeiras Del-R

13º -Augusto Salanema-R

14º-Manuel Pedrosa-R

15º -Leandro Suárez-Q

16º -Felix Patiño-R

17º -J.Manuel Rodríguez-T

18º -Juan Freire-R

19º -Manuel Curros Novo-R

20º -Miguel Cisneros-N

21º -Manuel Estévez- R

22º -Genaro Reinoso-P

23º -José Busto Suárez-R

24º -Manuel Liñares-P

25º -Ricardo Ruso- Q

26º -Xesús Gago-Q

27º -Urbano Migueles Otero-O                

28º -José Manuel Árdións-N

29º -Álvaro Barreiro-P

30º -Camilo Becerío-Q

31º -José A.Cisneros-O

32º -Fernando Barreiro-O

33º -Xesús Redondo-Q

34º -Josefa Cajuso-E

35º -María Barbazán-E

36º -Manuel Cancela-T

37º -José Castro-T

38º -José A.Méndez-O

39º -José A.Rial-S

40º -Antonio Negreira-T

41º -José Manuel Tuñas- P

42º -Fernando Fernández -R

43º -José Gómez-U

44º-Enrique Pérez-R

45º -Luis Méndez- P

46 º-Francisco Vilas-P

47º -Juan A.Ramírez-P

48º -Santiago Carballido-S                                                        

49º -Rosario Pérez- E

50º -Mª Elisa Riveiro-D

51º -Mª Sol Cisneros-D

52º -Vicente Vilacoba-Q

53º -Manuel Quintáns-R

54º -Francisco Suárez-P 

55º -Benedicto González-O                                                    

56º -Alberto Antón-N

57º -Cándido García-U

58º -Ramón Barbazán-P

59º -José Pérez Rioboo-R

60º -José Bouzas-Q

61º -Carlos Paz-R

62º -Conchita Rodríguez-D

63º -Manuel Esparís-R

64º -José Giraut-R

65º -Pío Barreiro-P

66º -José M.Pazos-P

67º -Camilo Casas-R

68º -Juan Leis-O

69º -Francisco Lens-Q

70º -Alfonso Ferrando- P

71º -Emilio Lira-S

72º -Digna García-D

73º -Obdulia Riveiro-D

74º -José M.Rodriguez Marcuño-N                                             

75º -Mª Dolores Marcuño B.-H

76º -Ramón Negreira-O

77º -Antonio Pintos-S

78º -Ricardo Fernández-P

79º -Manuel Negreira-O

80º -Yolanda Caamaño-D

81º -Alberto Capeáns-O

82º -Perfecto Campos-O

83º -Enrique R.Pose-Q

84º -Mª Dolores Seijo-H

85º -Carmen Pérez Rioboo-G

86º -Luis Castiñeiras- P

87º -Castiñeiras Seijo-M

88º -Oscar Suárez-N

89º -Carmen Antelo-E 

90º -Mary Lens-G

91º -Mª Carmen Cives-F                                               

92º -Isabel Giraut-E

93º -Antonio Negreira- O

94º -Joaquín Buergo del Río-T                            
95º -Ana Ruso-F

96º -Dolores Barbazán-F

97º -Carmen Gómez-G

98º -Amancio Liñares-Q

99º -José A.Romarís-N

100º-Juan José Cruz Martínez-U

101º-Pilar Ferreiro-C

102º-Secundino Capeáns-Ñ

103º-Pedro Luaña-N

104º-Mario Fernández-Ñ

105º-Mónica Rdríguez Marcuño-A

106º- Mónica Magariños- D

107º- Susana Magariños - D

108º-MªJesús Bouzas - D

109º-Susana Luaña-E

110º-José Castro Fraga-N

111º-Eva Rodríguez Marcuño-A

112º-Javier Rodríguez-O

113º-Ana Leis-C

114º-Celestino Suárez R.-O

115º-Ana Cobas-D

116º-Mª Cruz Gil-C

117º-Ana Mª Antelo-D

118º-Luz María Picos-G

119º-Mª Dolores Ferreiro-C

120º-Mª Teresa Gil-D

121º-Ángeles Mariños-D

122º-Carmen González-H

123º-Rosy Silva Caamaño- H

124º-Blanca Fernández- G

125º-Mª Mar Cruz Álvarez-A

126º-Mita Álvarez de Ron-I

127º- Ramón Gil Rodríguez- N  

                 CLAVE

    Z- Tres primeros puestos 

Mujeres       Edad       Hombres

     A              de 7            M

     B             7 y 8            N

     C             9 y 10          Ñ

     D            11-13           O

     E            14-15            P

     F            17-19            Q

     G            20-25            R

     H            26-30            S

     I             31-35            T

                   36-45            U

                                      Negreira, 8 de diciembre de 1978

                                                     El Delegado

                                           Fdo. Jesús Alonso Braña

A Carreira Popular de Negreira, unha das máis importantes de Galicia

BENDITO MES

                              Polo San Martiño hai que abillar o viño!

                                             (Foto López Tuñas)

Novembro era o mes noveno no calendario  romano, velaquí a orixe do seu nome, daquela o ano principiaba en marzo. Foi no 46 a. C. cando Xulio César promulgou, por razóns administrativas, a reforma que trasladaba o Ano Novo ao 1 de xaneiro pasando a ser sustancialmente o mesmo calendario que utilizamos na actualidade, con meses de trinta e trinta e un días e un ano bisiesto cada catro.

O tempo pasa, os días sucédense ás noites e as estacións unhas a outras coas súas características, as prantas xerminan e medran e diante dunha explicación científica, os romanos consideraban todos os procesos sobrenaturais e crían que os diferentes deuses eran os encargados da función particular de cada actividade. A saúde, a guerra, as colleitas ou o comercio e ata a felicidade das persoas dependían da divinidade e incluso os lugares máis agradables: os bosques ou as fontes, considerábanse tamén a súa morada. Cada un tiña libertade para crer no que quixera porque a súa relixión era tolerante e non tiña dogmas, o fundamental era a búsqueda da intervención divina para dar satisfacción ás necesidades de cada quen. Para asegurar o seu culto foron situadas nos distintos meses do calendario.

Novembro era un mes insignificante pois só tiña a festa de Xúpiter nos Idus, os días 13 e 15 de cada mes que correspondían á lúa chea. (1)

POLO SAN MARTIÑO.....

Coa instauración do Cristianismo, aínda que é unha relixión monoteista, antes do desenvolvemento científico os santos pasaron a ter a mesma función que os deuses romanos, foron situados no calendario e fóiselles atribuindo a cada un a súa labor e o seu día. En Galicia tamén se lle chama a este mes o San Martiño.

Nas comunidades agrarias as actividades máis importantes eran de especial significado e motivo de celebración. En novembro tiña lugar a matanza do porco que era o xeito de garantir o aprovisonamento de carne para todo o ano. Un ritual no que participaba toda a familia, distribuíase a “proba”entre os veciños máis achegados e invitábase aos familiares a participar no xantar dos rinchóns. Así foi pasando ao ideario popular co refrán: Polo S. Martiño hai que matar o porquiño.

A Matanza en Barcala

Tamén era o intre do ano no que os labregos que tiñan as súas terras aforadas debían desprazarse aos pazos para pagar polo arrendamento  das mesmas, millo,centeo, animais e todo aquelo que se recollía nos documentos de aforamento que tiveron vixencia ata o primeiro tercio do século XX cando puderon  ter dereito a mercalas.

Nos lugares onde se cultiva a vide hai que abillar o viño. Saído dos pipotes ten lugar a cata e degustación dos primeiros grolos froito da fermentación das uvas. E os máis pequenos, que ían mudando os seus xogos segundo as estacións do ano, xa non podían andar polas silveiras ou os carballos aos niños dos paxaros, nin correr detrás do aro. Era o intre de mudar de actividade, botar man dos trompos e as charretas e sacalos aos camiños.

Un cambio sustancial na vida cotiá e cunha repercusión para o resto do ano por eso se dicía: Bendito mes, que empeza con Todos os Santos e remata con S. Andrés!

BIBLIOGRAFÍA:

(1)- Los romanos y sus dioses- Roberto M. Ogilvie. Alianza Editorial- 1995

A FOTO QUE NUNCA FIXEN

                                                                         Kandinsky

Por primeira vez tiven que inventar unha desculpa por chegar tarde, algo que non me gustaba pois prefería entrar dos primeiros para escoller un lugar no longo pupitre, ir sacando os libros e repasar un pouco á espera de que a profesora Carmiña me fora preguntando o tema de cada asignatura, pero aquel día foi diferente.

Era ese tempo de inverno cando as mañás quedaban cubertas de xeada, os prados parecían sabas brancas e ao andar as botas ían rompendo os cristais de xeo que cubrían as pozas dos camiños. Por iso levaba a bufanda ao redor do colo e luvas de lá, para que non enfriase a man da que colgaba a carteira chea de libros e cadernos. Gustaba de mirar o bafo que saía da boca ao respirar e pensaba que aquel día aínda era moito máis frio que o anterior.

O camiño íase estreitando e de súpeto un lóstrego de cores xurdeu ao mirar cara a horta do Patrón. Centos de xílgaros pousados sobre as prantas da beira do camiño, unha nube de cores pintaban a xeada de bermello, amarelo, branco e negro, alí quedos. Foi como unha sensación que entraba polo corpo, subía polo peito e saía polos sentidos. Xamais vira algo igual naquel mundo no que todo era unha escala de grises onde os obxectos e as vivencias oscilaban do branco ao negro.Unha sensación inesquecible.

No podo agora dicir canto tempo pasou, só recordo que a señora que viña co pano á cabeza e as calderetas de leite nas mans, parou un tempo e dixo: Que cousa, na miña vida...!
Foi un tempo dabondo para que a imaxe me quedara grabada para sempre na memoria.

Ao día seguinte madruguei un pouco máis do acustumado para ver se podía gozar outra vez daquel enxamio de cores que os paxariños me tiñan agasallado, pero foi inútil, por máis que agardei ese día os xílgaros non voltaron, nin no seguinte, nin no outro. E ficou na memoria aquela sensación cromática, como se dunha fotografía se tratara.

Daquela non se dispoñía de teléfono móbil nin dunha cámara no peto que permitira fixar as imaxes coas que un se atopa cada día e que merecen ser lembradas, as fotos eran cousa de determinadas cerimonias ou acontecementos importantes da vida das persoas, sempre en branco e negro. A vida era así, unha gama que oscilaba entre esas dúas cores. Branca ou negra era a roupa, as películas do cine ou os libros e as imaxes, tamén a ledicia ou o loito e no medio unha escala de grises de distintas tonalidades. Só a natureza nos agasallaba dende a chegada da primavera sementando cores polos campos ou coa visita da numerosa bandada de xílgaros que viña alegrar aquela rutinaria e fría mañá de inverno.

Cando vexo algún cadro de Kandisky a imaxe volta a reproducirse e sinto non poder conservar impresa unha das máis extraordinarias sensacións da miña infancia.

NO RÍO DA CHANCELA

                                                           (Foto: Manuel López López)

O lavadoiro do río da Chancela foi unha das obras públicas mais importantes feitas polo Concello na primeira metade do século XX. Co  tellado a catro augas erguíase na marxe dereita ao lado da ponte e todos os días as mulleres da parte alta de Negreira e de Logrosa chegaban coas bañeiras de latón á cabeza cargadas de roupa. Aos dous lados do pilón fregábana contra a pedra, enxabonábana e se era branca tendíana ao sol, no campo ás beiras da estrada de Santiago, como inmensas bandeiras que logo clarexaban de novo e levaban relucentes.

Só nas casas podentes tiñan nas hortas un lavadoiro propio, pilóns que facilitaban o traballo co corpo ergueito, a xente máis modesta acudía ás beiras dos ríos e regueiros onde dispoñían as lousas de pedras inclinadas para, de xeonllos, proceder ao lavado das prendas, como na ponte dos Castros ou no regueiro de Portobois.

Os lavadoiros públicos eran unha importante fonte de información, alí contábanse as novas que acontecían no pobo: casamentos, festas, defuncións, ou calquera noticia de interese que logo se espallaba nas familias. As linguas afiadas tamén aproveitaban ese labor doméstico para destripar ao veciño que estivera no seu ponto de mira, facéndose popular a expresión “ Hai roupa ao sol!” para avisar da presenza de algunha persoa que non conviña que ouvise os improperios que ese día se lanzaban. No Enterro da Sardiña do Entroido do ano 1958 o oficiante introducira a letanía Das malas linguas do río da Chancela... ó que contestaba o coro: Liberanus Dómine!

Fullonica de Stephanus-Pompeia

Na época romana o lavado nas cidades facíase nas Fullonicas, atendidas por escravos que introducían a roupa nos pilóns para mesturala con ouriños humanos pois o ácido que contén ese excremento axudaba a quitar as manchas. Nas portas destas lavandeirías dispoñíase un cacharro de barro para recoller o detritus. O emperador Vespasiano mandou construír letrinas para que os propietarios levaran o ouriño, que estaba gravado con un tributo, encarecéndose bastante o servizo que prestaban. Na cidade de Pompeia lévanse localizado once establecementos deste tipo, sendo o máis famoso o de Stéphanus un rico propietario da cidade.

Durante a Idade Media os hábitos hixiénicos chegaron a desaparecer, salvo en Al Ándalus que formaban parte da práctica relixiosa, dando lugar á propagación de enfermidades e epidemias, pero coa modernidade volvéronse a implantar de novo.

Na desembocadura deste mesmo río, na década dos sesenta do século pasado, construiuse outro lavadoiro público debaixo do que foi Matadoiro Municipal, para o uso das vivendas da parte baixa da vila e algunhas parroquias tamén foron dotadas deste servizo. Sería interesante que os que aínda existen, fosen rehabilitados pois xunto aos pombais, os hórreos ou os muiños forman parte da arquitectura tradicional que merece ser conservada.