domingo, 11 de abril de 2021

ROMANCE DE DON GAIFEROS

 

¿A ond´irá aquel romeiro,

meu romeiro a ond´ irá?

Camiño de Compostela,

non sei s´alí chegará. 

Ten longas e brancas barbas,

ollos de doce mirar,

ollos gazos, leonados

verdes coma a auga do mar.

¿A onde ides, meu velliño? 

¿A onde queredes chegar? 

Camiño de Compostela 

onde teño o meu fogar.

Compostela é miña terra,

deixeina sete anos hai,

relucente en sete soles,

brilante como un altar.

Cóllase a min , meu velliño,

imos xuntos camiñar

eu son trobeiro das trobas 

da Virxe de Bonaval.

Eu chámome Don Gaiferos,

Gaiferos de Mormaltán,

se agora non teño forzas

meu Santiago más dará. 

 

                                                                                       (Arturo Franco Taboada)
 

Chegaron a Compostela

e foron á Catedral 

e desta maneira falou 

Gaiferos de Mormaltán:

¡ Grazas, meu Señor Santiago !

aos vosos pés me tés xa,

 si queres quitarme a vida

pódesma Señor quitar,

 porque morerrei contento 

nesta Santa Catedral.


E o vello de brancas barbas,

caeu tendido no chan,

pechou os seus ollos verdes

verdes coma a auga do mar.

E o obispo que esto viu

alí o mandou enterrar

e así morreu meus señores 

Gaiferos de Mormaltán.


Este é un dos moitos milagros

que o Señor Santiago fai.

 

 

 

sábado, 20 de marzo de 2021

NA COCIÑA

 A visita á casa dos avós era motivo de ledicia, sobre todo nas tardes dos domingos onde, sentados na horta á sombra dunha nogueira, platicában dos aconteceres familiares tanto dos presentes como dos ausentes. Logo do xantar, ás veces aproveitaba para botarlle unha man á avoa María, coller o xabrón e a roupa branca para lavala no pozo porque ademáis do cotiá ela tamén facía pan.


Daquelas lembranzas quedou esta fermosa foto na cociña da casa. Coa sella, o vertedeiro e a lareira e así explicarlle aos máis novos o esforzo de poder vivir sen grifo, lavavaixelas e cociña, o mesmo que outras modernidades das que se carecía.

- Pero a auga...

-Cunha roldana e un caldeiro sacábase do pozo para a sella, levábase na cabeza ata a cociña e co cazo que ves ahí pendurado enchíase o vaso..

- Vaia...!!

- E a de lavar os pratos saía polo buraco do vertedeiro e alimentaba as cornetas brancas, tamén as miñocas que logo levaba Severo para ir pescar ao río e de cando en vez traerlle unhas boas troitas ao avó Juan, colgadas polas agallas nunha ramiña de abeneiro.

-Pero deso debe facer moito, non?

- Pois é do ano 1953...bota conta.

- A ver, ensíname máis fotos desas antiguas porque me parece moi interesante...!




lunes, 8 de marzo de 2021

PRAZA DE FERREIRO

 

                                                                                     (Foto David Moreno López)

A Praza de Ferreiro en Negreira situada ao pé do Pazo do Cotón é un dos lugares máis senlleiros desta localidade e o seu nome está estreitamente ligado a unha das persoas máis importantes da Comarca de Barcala durante o século XIX.

D. Roque Ferreiro y Hermida, Notario de profesión e Administrador do Pazo no que residía, foi membro do Partido Progresista e a súa traxectoria estivo ligada aos vaievén da política española durante todo o século XIX. Promoveu o cambio da capitalidade municipal de Aro ao Cotón, antigo nome da Vila, e aínda que se mudou en repetidas ocasións, quedou definitivamente consolidado o Concello de Negreira e as dependencias na súa vivenda durante moitos anos. Foi un firme defensor do Partido Xudicial radicado neste término.

O 13 de setembro de 1866 adqueriu por 14.000 escudos o Pazo do Cotón a D. Nicanor Manso de Zúñiga Ezpeleta, VII Conde de Hervías, último propietario membro da Nobleza que o herdara da súa tía en quinto grao Dna. Francisca de Paula de Luaces e Saavedra que non tivo descendencia do seu casamento con D. José Mariño de Lobeira.

A REVOLUCIÓN DE 1868

Coa chamada Revolución de 1868 que provocou a renuncia da Raíña Isabel II e foi o primeiro intento de instaurar un réxime democrático, D. Roque Ferreiro presidiu a Xunta Revolucionaria de Negreira para nomear a nova corporación que sustituiu ao goberno conservador, na que ocupou o cargo de Síndico, que tiña como función garantir o funcionamento da institución e defender os dereitos dos administrados. Promoveuse logo a recuperación do Partido Xudicial de Negreira suprimido en 1867 coa indiferencia dos anteriores munícipes, pasando o Concello de Ames a depender do xulgado de Santiago, os de Brión e Negreira a Padrón e o de Santa Comba e A Baña, do de Carballo, e convocouse unha asemblea con representantes dos demáis concellos para solicitar a reposición do mesmo dado o perxuicio que causaba tanto á economía da Comarca como aos dereitos xudiciais dos residentes.

Coas deficientes vías de comunicación e as dificultades para desprazarse, alegaban, a maioría non tiña medios económicos para levar os testigos aos xuicios nin pagarlle xornal durante os días que levase a viaxe de máis de seis leguas que había aos novos xulgados, creando así unha indefensión nos denunciados, poñendo o exemplo dun veciño de Negreira que fora encarcerado na Prisión da Coruña por unha acusación da que non tivo posibilidade de defenderse.

En dita xuntanza procederon ao nomeamento de Xuiz, funcionarios e Secretario do Xulgado aínda que a reposición oficial demorouse catro anos.

Dirixiu a vida política local durante a segunda metade do século XIX e á súa morte en 1888 herdou o Pazo o seu fillo Ramón Ferreiro Varela que casou coa súa curmán Teresa Caamaño Varela quen á morte deste contraiu novo matrimonio co médico local Victoriano Fabeiro García. A filla deste matrimonio, Teresa Fabeiro Caamaño, ten adicada unha rúa na localidade nicrariense.

    1951

A Praza de Ferreiro sufriu diversos cambios ao longo do tempo, en 1951 pavimentouse, pechouse e dotouse da fonte actual e no 1988 foi remodelada de novo e axardinada co aspecto que hoxe presenta. Na vivenda máis anterga aínda se conserva borroso o nome que fai referencia ao insigne Roque Ferreiro y Hermida, Cabaleiro da Orden de Carlos III e propietario do Pazo do Cotón .

 

1988

 

 

 


lunes, 22 de febrero de 2021

ANTONIO MACHADO:22 de Febrero de 1939



Sus cantares llevan

agua de remanso,

que parece quieta.

Y que no lo está;

más no tiene prisa

por ir a la mar.

 

ANTONIO MACHADO

Sevilla, 26 de julio de 1875

Colliure-Francia , 22 de febrero de 1939

 


martes, 19 de enero de 2021

AUTOXESTIÓN FUTBOLÍSTICA



Chicho Vázquez, Fadeville, José Ramón, Paco Freire, Manolito Giraut e Rafaelito  .Diante: José Victor, Chacho do Fogueteiro, Andrés, Freire de Negreiroa, Xoan e Pepito. 

Esa tarde xogaban no campo de Futbol de San Mamede no veciño concello de A Baña contra unha selección da parroquia, foron camiñando dende a vila e así de decididos posaron para a fotografía. De vez en cando e a través de algún coñecido acordaban outro encontro contra os de fóra. Dime José Ramón que a alineación facíase por “selección natural” é dicir, os peores xa sabían que tiñan que deixarlle o posto aos que mellor xogaban e esperar a ocasión de ir participando pouco a pouco.

Ás veces decidían xogar en lugares máis alonxados nos municipios veciños: Seoane ou aínda máis lonxe, Brión ou Ames por iso trataban a viaxe con Pepe de Patiño para que os levara na furgoneta:

-¿Cantos sodes?

-!Trece! 

-Vale. Poñedes tres pesetas cada un e lévovos, espero que acabedes e logo tráiovos.

Así era, aprendendo a convivir e resolver de común acordo. Tiñan doce anos e os pais atendían aos seus traballos, que bastante era; non ían, dende logo, a ocuparse do xogo dos nenos.

Pouco despois Pepe Montes comezou a organizar o Trofeo da Amistade, entre equipos das parroquias do municipio, desplazándose os rapaces nas bicicletas ou como podían. Nunha ocasión, xogando en Liñaio contra os desa parroquia foron no coche con Suso García, no Seat 1500 que lle prestou seu pai, aínda que naquela altura era menor de idade xa sabía conducir. Subíronse todos pero á volta foi máis complicada porque o campo era todo de terra e acabaron negros da cabeza aos pés. Tiveron que ir camiñando ata Barbazán e bañarse na fervenza do río, así evitaron estragar os asentos do coche.

O futbol era a súa afección e igual que os maiores organizábanse  entre eles, cos amigos da escola e co resto dos veciños que pola semana se xuntaban a entrenar na Praza do Cotón. Xuntarse e organizarse e resolver os problemas que poideran xurdir era o cotiá, por iso foron madurando e aprenderon a asumir as súas responsabilidades. Na vida familiar, na laboral e nas relacións sociais. Algúns xa non están e otros xa atenden aos seus netos.

Ás veces coméntase o exceso de proteccionismo que algúns pais adoptan na educación dos fillos e do dano que lles producen para o seu desenrolo educativo, velaí o importante que é dende pequenos empezar a ser responsables, un valor que se adquire e constrúe a base das experiencias e das relacións sociais. 

 

 

 

 

martes, 15 de diciembre de 2020

O LEGADO POÉTICO DE PEPE ARDEIRO



É poesía un río con orelas

que se estenden hastra os ollos mansamente. 
Un solpor inmenso e alcendido  
na distancia, que se ve e se perde...

                                                  José M.López “Ardeiro”

Vanse cumplir trece anos daquel día triste en que nos deixou José M. Lòpez “Ardeiro”, home xeneroso, honesto, e bo amigo. Xuntos compartimos a infancia, a adolescencia, os primeiros bailes da xuventude e, sobre todo, o compromiso social e solidario da idade adulta porque moito era o que nos unía, aparte dunha profunda amizade. Aínda que se foi, segue presente para os que tanto o apreciamos.

Pero ademáis Pepe Ardeiro era un gran poeta, a súa obra recollida en seis libros foi merecente de importantes premios literarios: Premio de Poesía Cidade de Ourense, Premio Celso Emilio Ferreiro, Premio Eusebio Lourenzo Baleirón e as homenaxes que se lle adicaron deixan constancia do profundo aprecio que en Negreira todos lle temos como amigo e poeta.

Nos seus versos recolle o seu pensamento, as súas emocións e os seus sentimentos transmitidos cunha linguaxe que o pon a altura dos bos poetas de Galicia. Os que con el convivimos sabemos da sinceridade dos seus fermosos poemas, nos que imos descubrindo parte da súa vida e das súas vivencias, tamén da Galicia daquel tempo.


 

O recanto profundo dos piñeiros

fálanos da túa nova moradía,

vivindo cos silencios compañeiros

letargo noutra vida fuxidía.

Levando calma a onde a dor vivía,

sementáche la paz polos outeiros,

polas chairas da terra penedía,

na busca de horizontes verdadeiros.

Respirando nos teus beizos a canción,

quedouno-la ledicia de quererte

sabendo da túa obra a devoción.

E tendo nós a sorte de aprenderte,

e na morte levar ti a resurrección,

non ficará nin tempo de esquecerte.

                                                                       Un xardín no tempo

O máis importante dos poetas é o seu legado literario que ademáis de deleitarnos tamén educa, por iso debe ser máis coñecida a súa obra e divulgada entre a xente  moza, para a través dos poemas penetrar no interior da súa alma e pensamentos, aprendendo a interiorizar a mensaxe que de xeito tan fermoso nos trasmite.

Os libros de poesía de José M. López Ardeiro merecen ser reeditados para sacalos dos andeis das librerías, dende o primeiro, Na néboa dunha esperanza, ata o último, Versos de ausencia e desagravio, ou cando menos unha Antoloxía dos seus escollidos poemas, recitalos de novo e lanzalos ao corazón de todas aquelas persoas que aprecian a linguaxe artística. É a mellor homenaxe que se lle pode facer a quen tanto aportou ao mundo da poesía desde a nosa bisbarra. Os alumnos dos nosos centros educativos agradecerán, sen dúbida, ese agasallo e tamén os adultos que aprecian a boa literatura e que, sen dúbida, saberán gozar de novo do legado literario que nos deixou José Manuel López “Ardeiro”, gran persoa, bo amigo e destacado persoeiro das letras galegas.

INVERNO

Estremécense árbores ergueitas

no horror do vento rexo en travesía,

e un frío terribel que arrepía

aperta ó lobo nas covas encolleitas.

Do chan abrollan as augas que mergullan

en manantial que a ruda terra estiña,

e asuláganse a casca e a resina

que dos piñeiros agrestes se debullan.

Escurecidas as casas ou refuxios

escorrentan o medo e a invernía,

e coa calor do fogar e a ardentía

arranxan vida nos fogos de artiluxio.

E ben coutado o lar tras tobre e pedra,

cinguido de íntimos fumos ben ulintes,

evocacións de outrora e outras xentes

configuran a vida, a morte, a terra...

 



 

lunes, 7 de diciembre de 2020

A BOA SEMENTE



Coa calor do verán as piñas fóronse abrindo e a brisa do mar levou os piñóns lonxe do seu berce para buscar unha nova vida e dar lugar a outros piñeiros. El non tivo tanta sorte coma os que caeron nunha boa terra e pouco a pouco poideron dar lugar a novas plantas, pola contra foi caer sobre unha pequena fenda da rocha onde ninguén pensaba que poidera sobrevivir. Aprendeu a facelo entre a area da praia que a brisa e o vento ían depositando na pedra, a base de moito esforzo.

Co tempo e durante os primeiros anos, segundo ía medrando, tivo que facerse un oco a base de empurrar e sufrir, mentras os demáis, xa adultos, mirábano con indiferencia augurándolle un pobre futuro. A pouquiños aprendeu a manterse en pé, a sobrevivir nun medio hostil e acadar o porte que hoxe ten. Agora cria piñas e cada ano sementa o lugar doutros piñóns que levan no seu adentro os xenes que lle transmite.

Ao fin e ao cabo non deixa de ser un exemplo máis deste pais, no que dende hai centos de anos milleiros de persoas foron empurradas a vivir en lugares que lles eran alleos, voltaron a maioría e outros decidiron non facelo, pero sempre coa virtude do esforzo e a satistacción de xerar novas vidas ás que axudaron a desenvolverse con menos dificultades e a ser máis felices.

As árbores tamén son seres vivos das que, se somos un pouco observadores, temos moito que aprender, por iso pensei que este piñeiro ben merecía un retrato, como exemplo de froito dunha boa semente.



 

sábado, 31 de octubre de 2020

VAGABUNDO EN ÁFRICA

                            Javier Reverte en el barco en el que recorrió el río Congo

A la triste noticia del número de fallecidos por esta pandemia que nos azota se une hoy la del escritor Javier Reverte, uno de los más apreciados para los que hemos hecho una profesión del campo de las Ciencias Sociales. En el momento en que he escuchado la noticia se me ha disparado como un reflejo condicionado el título de una de sus novelas de la triología africana, Vagabundo en África.

Han pasado veinte años desde su lectura y permanece grabada en la memoria el precioso relato del viaje realizado por el autor desde la punta Sur del continente, Ciudad del Cabo, a Zimbabue, en la costa del Índico tanzano, al lago Victoria, Ruanda y finalmente el Río Congo, que navegó a lo largo de setecientos kilómetros entre selvas e islas que ya antes había descrito Josep Conrad. Un libro con rigor histórico y un relato unas veces hermoso y otras atroz, fiel a la triste y desgarradora historia de este continente  cargado de riesgo y misterio, según palabras del autor.

El escritor, periodista y viajero fue también reportero del programa En Portada de TVE, subdirector del desaparecido diario Pueblo, y deja una amplia bibliografía de su largo caminar, desde el Océano Glacial Ártico hasta el Cono Sur de África, Italia -Un otoño romano- Grecia con El corazón de Ulises, donde nos lleva a un vuelo sobre los mitos e historias reconstruyendo los escenarios de la tragedia y la leyenda del pueblo griego. 

 

 Son libros que enganchan, ilustran y deleitan, por eso me permito recomendarlos a los que aun no habeis podido disfrutar de su lectura. Dediqué parte del año 2000 a leerlos y quiero agradecer a este escritor y periodista los agradables momentos que me ha regalado con la descripción de sus viajes y el bagaje histórico que me ha proporcionado.

Una gran pérdida para el mundo literario y para los que nos hemos deleitado con sus libros.

 


 

martes, 27 de octubre de 2020

HISTORIAS DE UN PIANO

Cumplíronse este mes trinta e seis anos da creación da Escola Municipal de Música de Negreira logo de que tomásemos  o acordo na Corporación, en setembro de 1984 (1), de aportar un local, pagar a un profesor e mercar un piano para formar aos máis novos e contribuir á promoción da afición e o coñecemento musical na comarca.

 

                             José R. España primeiro director da Escola de Música

O día 5 de novembro dese ano foi a inauguración do Curso, con cuarenta rapaces e rapazas e algún pai. O músico nicrariense Xoan Trillo, Director do Conservatorio de Santiago, do que dependía a Escola, pronunciou unha conferencia sobre a importancia da Música no entorno cultural e animou ao alumnado a volcarse no arte de Euterpe, pois dixo sentirse moi orgulloso de que o seu concello contara con un conservatorio.

As notas daquel piano fóronse sementando durante anos en terreo ben abonado. A comarca de Barcala, acolleu dende sempre a músicos de sona, ademáis de Xoan Trillo, fundador da Orquesta de Santiago, logo Xoven Orquesta de Galicia, outros da familia Magariños como Francisco, Director da Escola de Órgano de Xenebra e importante concertista, Daniel profesor e director da Banda de Negreira e antes  Jesús Lueiro "Salaño"; outros moitos crearon quintetos, bandas como a do Neo e varias orquestas de sona na comarca  que poboaron as festas de melodías.

 

                                              Orquesta de Barcaleses na Habana

Urbano López Trillo, clarinetista da parroquia de Broño, Victor de Gándara (trombón) e Pedro de Barbazán ( batería) xuntaron outros nove mozos das bandas e crearon en 1945 a Orquesta Ecos de Barcala que introduciu a música moderna nas festas parroquiais (2), Emilio Andújar, a orquesta que levou o seu apelido e outras máis que viñeron despois.

Na actualidade, aqueles rapaces e rapazas que se formaron neste centro son profesores de Conservatorio, responsables e compoñentes de orquestas, integrantes de bandas de música e a maioría persoas cunha ampla formación musical demostrando que a Música ten unha influencia fundamental no desenvolvemento das capacidades humanas, no aspecto intelectual, creativo, psicológico ou cognitivo .

 

 

                                      Raul Martín Niñerola coa Banda Xuvenil Ateneo

Por iso e grazas ao labor dos diferentes directores e profesores que foron integrando a plantilla docente, a adquisición de novos instrumentos e o apoio de outras corporacións, hoxe é un importante centro de formación musical. Segundo a información de Raúl Martín Niñerola, responsable da Escola, o pasado curso tiveron 123 alumnos e 12 profesores nas seccións de Linguaxe Musical, flauta, clarinete, saxofón, metais,percusión,gaita,acordeón,piano,violín e canto. Recoñecida pola Xunta, que marca as directrices e tamén a subvenciona, cada ano melloran os resultados  grazas á boa semente,  a dedicación e o esforzo.



(1) Libro de Actas do Concello de Negreira -26-9-84

(2) La Voz de Galicia -23-8-83-Luz Picos (M.F.)

 

lunes, 19 de octubre de 2020

CASADOS E SOLTEIROS

As tradicionais festas do Carmen e San Mauro foron abrindo camiño, coa chegada das novas xeracións, ás de S.Juan e San Cristóbal que pouco a pouco fóronse consolidando, por eso a dinámica Xunta Directiva do Negreira F.C. sempre aportou ao acontecemento do verán un partido extraordinario que congregara o meirande número de espectadores.

Ese ano, a comenzos da segunda metade do pasado século XX, tiveron que empregarse a fondo cos socios do Casino e co resto dos veciños para facer participar aos persoeiros máis coñecidos do concello nese partido de futbol entre casados e solteiros que tanta expectación espertou.

OS CASADOS

 

Manolo Capeáns, Benxamín Garrido, José Vidal, ….. , Pepe Espinosa, Manolo Vázquez, Sixto Barbazán, Luciano Rey, Elias Ruso, Manolo Giraut, José Barreiro e Victoriano Calvo. Diante: Pepe Pintos, Pepe Rodríguez, Moncho Cobas e Pepe Garrido.

Médicos, empregados de banca, comerciantes e outros veciños que  só contactaran co futbol a través das retrasmisións de radio que cada domingo as emisoras ofrecián aos ouvintes. Foi por eso que quixeron rodear ao acontecemento dun aire festeiro.

 

A Madriña do Partido Ana Villar cos capitáns dos dous equipos, Pepe Pintos e Palalo.

 

OS SOLTEIROS   


 Victoriano Fernández (Palalo), Pepe Giraut, Feliciano, ….., Luis, Santiago Garrido e diante Felipe da Farmacia, Sixto, Mero da Chancela, Roque Tuñas e Antonio García Abeijón.

Algún deles traballou na construcción do primeiro campo de futbol do concello durante varios meses. Antes era así, o que algo quería algo lle costaba.

O CAMPO DE FULBOL DE CEPELO fora construído coa aportación de traballo voluntario nunha finca proiedade do Pazo do Cotón, coñecida como O Agro do Capelo, de aí ven o nome actual. Este agro, xunto con outras leiras, fora aforado no ano 1759 por Dna Francisca de Paula Mariño de Lobeira a José Vidal e José Luaña, veciños de Logrosa, polas vidas de tres reis ou raíñas de España comezando pola de D. Carlos III e despois polas de outros ou outras que o sucederan e vintecatro anos máis, por unha renda de vintecatro ferrados de centeo, dúas galiñas e outros tantos de cebada, a pagar nos meses de agosto e setembro de cada ano. (1).

Logo voltou aos donos do Pazo que cando foi acondicionado para xogar ao futbol pasou a ser propiedade do Concello de Negreira.


O porteiro dos Casados  abúrrese!

O partido transcurreu con moita emoción para os espectadores que comentaban as habilidades e os esforzos dos máis veteranos para chegar a coller o balón que con dificultade ía de cando en vez á portería contraria. Os aplausos dos familiares e amigos de cada xogador eran continuos. O de menos foi o resultado, o máis importante as anécdotas que logo se contaron sobre as actuacións de cada unha das estrelas dos dous equipos locais. Unha tarde memorable para un agradable día de festa.

Pero despois de todo quen lle sacou máis rentabilidade ao deporte rei foi Anita, a madriña do encontro, que uns anos máis tarde acertou, xunto coa súa irmá, unha quiniela de catorce resultados pola que cobraron case dez millóns de pesetas. (2)

NOTA: Para os divorciados non houbo chance nestre encontro pois daquela o divorcio estaba prohibido.


(1) Documento de aforamento asinado por D. Juan López Fernández, escribano da Súa Maxestade da Xurisdición de Barcala, Lañas e Nantón.

 (2) La Voz de Galicia -15-04-86